Onze gemeenschappelijke menselijkheid is het tegengif voor oorlog en polarisatie

In de naam van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest.

Vrede zij met u!

Dierbare broeders en zusters in Christus,

Het doet mij genoegen u vanochtend te mogen verwelkomen, de voorzitter en de leden van de Centesimus Annus Pro Pontifice Stichting, evenals degenen onder u die hebben deelgenomen aan de Algemene Vergadering en Internationale Conferentie van 2026. Uw aanwezigheid hier wordt ingegeven door uw voortdurende toewijding aan de bestudering en toepassing van de sociale leer van de Kerk in de hedendaagse samenleving. Het is geen geheim dat dit een onderwerp is dat mij bijzonder na aan het hart ligt, om nog maar te zwijgen van het feit dat het een essentieel onderdeel is van de missie van de Kerk in deze wereld. Uw jaarlijkse bijeenkomst valt samen met de recente publicatie van Magnifica Humanitas[9800], en ik ben van mening dat deze encycliek richtlijnen kan bieden voor de ontwikkeling en beoordeling van de vele onderwerpen die u tijdens de conferentie en de voorbereiding daaraan voorafgaand hebt onderzocht.

In dit opzicht biedt het voor dit jaar gekozen thema – Een gefragmenteerde wereld op zoek naar spiritualiteit: vrijheid en pluralisme vanuit de sociale leer van de Kerk – veel stof tot nadenken. Ten eerste erkent het de ongelukkige situatie waarin de mensheid zich momenteel bevindt, nu we een tijdperk doormaken dat gekenmerkt wordt door oorlogen en toenemende polarisatie, evenals culturele en sociale verdeeldheid. Toch ontstaat er te midden van deze kwetsbaarheid een nieuwe hoop. Zelfs nu de verdeeldheid lijkt toe te nemen, verschijnt er een gemeenschappelijke noemer die ons onbetwistbaar allen verenigt: onze gedeelde menselijkheid. Juist wanneer de mens met ongunstige omstandigheden wordt geconfronteerd, wordt hij geroepen om de fundamentele vragen te heroverwegen die het hart van talloze generaties zachtjes hebben aangespoord tot een ernstiger bezinning: "Waar gaan we heen? Naar welk doel willen we ons richten? Welke richting moeten we kiezen als volk en als menselijke gemeenschap?" Magnifica Humanitas, 6[[9800|6]]

Dergelijke vragen zijn een duidelijke uiting van de zoektocht van de mensheid naar de waarheid en doen een verlangen naar meer ontstaan, een dorst naar God en blijvende betekenis. Ze getuigen ook van de essentiële aspecten van onze menselijkheid: de door God gegeven gaven van rede en vrijheid, waardoor we de waarheid kunnen leren kennen en ons aan het goede kunnen houden. Hoewel vrijheid vaak wordt opgevat als het vermogen om te doen wat men wil, is het noodzakelijk om de authentieke betekenis van vrijheid te herwinnen, die ons in staat stelt de relationele dimensie ervan te ontdekken, want juist hier kunnen we spreken van de vervulling van de persoon, zowel als individu als in de samenleving. De heilige Johannes Paulus II herinnerde ons eraan dat deze vervulling wordt gevonden wanneer vrijheid wordt beleefd als een "gave van zichzelf en openheid naar anderen" Evangelium Vitae, 19[[2|19]], dat wil zeggen wanneer vrijheid wordt gebruikt om lief te hebben. Integendeel, "wanneer vrijheid op een individualistische manier tot iets absoluuts wordt verheven, wordt zij ontdaan van haar oorspronkelijke inhoud, en worden haar eigen betekenis en waardigheid tegengesproken." Evangelium Vitae, 19[[2|19]]

Wat we hier ontdekken zijn de twee "steden" die door de heilige Augustinus worden beschreven en die niet alleen het menselijk hart blijven kenmerken, maar ook de beschavingen die we creëren. De Stad van de Mens, gebouwd op trots en eigenliefde, wordt gekenmerkt door egoïstisch individualisme. De Stad van God, gebouwd op liefde voor God tot onbaatzuchtigheid en het cultiveren van relaties, is wat het werkelijk mogelijk maakt om een beschaving van liefde op te bouwen. In dit licht kunnen we ontdekken dat wat schuilgaat achter de crisis van de hedendaagse democratieën en de verzwakking van het multilateralisme, in feite een antropologische crisis is die voortkomt uit het feit dat we de Schepper grotendeels zijn vergeten.

We mogen echter niet wanhopen, maar zijn geroepen om ons steentje bij te dragen, in het besef dat "de beschaving van de liefde niet zal voortkomen uit een enkel of spectaculair gebaar, maar uit de som van kleine en standvastige daden van trouw die als een bolwerk dienen tegen ontmenselijking." Magnifica Humanitas, 213[[9800|213]]

Een ander aspect van het bevorderen van en het werken aan een authentieke beschaving van liefde is dialoog. Een dialoog die is gegrondvest op de waarheid en die de gedeelde menselijkheid van elke persoon erkent en waardeert. Door de aangeboren waardigheid van elk individu in gedachten te houden, kunnen egoïsme en eigenbelangen inderdaad worden overwonnen ten gunste van het algemeen welzijn. Deze zelfde waardigheid biedt ook de context waarin we kunnen spreken van een gezond pluralisme dat de rijkdom aan bijdragen erkent die voortkomen uit mensen met verschillende achtergronden en dat leidt tot vreedzame coëxistentie.

Met deze korte overwegingen dank ik u voor uw aanwezigheid hier vandaag en voor uw inspanningen om de sociale leer van de Kerk verder te bevorderen. Ik verzeker u van mijn voortdurende gebeden en geef u van harte mijn zegen, die ik graag uitbreid tot uw gezinnen en al uw dierbaren. Dank u wel.