Maria was met Jezus aan het kruis verenigd

Met de uitspraak dat „de Maagd Maria … als ware Moeder van God en van de Verlosser wordt erkend en vereerd“ 2e Vaticaans Concilie, Concilievaders - Dogmatische Constituties - Het licht van de volken - Over de Kerk (21 november 1964) : 53[[617|53]], vestigt het Concilie de aandacht op het verband dat bestaat tussen het moederschap van Maria en de verlossing.

Nadat men zich bewust was geworden van de moederrol van Maria – zij werd in de leer en de verering van de eerste eeuwen vereerd als de maagdelijke moeder van Jezus Christus en daarmee als Moeder van God – wordt in de middeleeuwen door de devotie en de theologische reflectie van de Kerk haar medewerking aan het werk van de Verlosser duidelijk gemaakt.

Deze vertraging laat zich verklaren doordat de inspanningen van de kerkvaders en de eerste oecumenische concilies, die gericht waren op het mysterie van de identiteit van Christus, noodzakelijkerwijs andere aspecten van het dogma naar de achtergrond verdrongen. Pas geleidelijk aan wordt de geopenbaarde waarheid in al haar rijkdom ontvouwd. De mariologie richt zich in de loop der eeuwen steeds op de christologie. Zelfs het moederschap van Maria ten opzichte van God wordt op het Concilie van Efeze vooral verkondigd om de persoonlijke eenheid van Christus te bevestigen. Op dezelfde manier wordt de aanwezigheid van Maria in de heilsgeschiedenis verdiept.

Aan het einde van de 2e eeuw benadrukt de heilige Irenaeus, leerling van Polycarpus, al op heldere wijze de bijdrage van Maria aan het heilswerk. Hij had het belang van de instemming van Maria op het moment van de aankondiging begrepen en had in de gehoorzaamheid en het geloof van de Maagd van Nazareth ten aanzien van de boodschap van de engel de volkomen tegenpool gezien van de ongehoorzaamheid en het ongeloof van Eva, met het heilzame effect op de bestemming van de mensheid. Inderdaad, net zoals Eva de dood heeft veroorzaakt, zo is Maria door haar ‘ja’ ‘oorzaak van het heil’ geworden voor zichzelf en voor alle mensen. vgl: Augustinus - Boeken - Enarrationes in Psalmos (0) - 3.22,4; SC 211, 441[[[838|+0]]] Maar het gaat hier om een uitspraak die door de andere kerkvaders niet op een organische en gebruikelijke manier is uitgediept.

Deze leer wordt echter aan het einde van de 10e eeuw voor het eerst systematisch uitgewerkt in de „Leven van Maria“ van de Byzantijnse monnik Johannes Geometres. Maria is hier met Christus verbonden in het verlossingswerk, doordat zij volgens het goddelijke plan deelneemt aan het kruis en meelijdt voor ons heil. Zij is met de Zoon verenigd „in elke daad, elke houding en elke wil“ Johannes Geometres - Boeken -...Johannes Geometres - Boeken - Leven van Maria; Bol. 196 f. 122 v. De verbondenheid van Maria met het verlossingswerk van Jezus voltrekt zich door haar moederliefde, een door genade bezielde liefde die haar een hogere kracht schenkt: de meest onthechte blijkt de meest medelevende te zijn. Johannes Geometres - Boeken -...Johannes Geometres - Boeken - Leven van Maria;Bol. 196 f. 123 v.

In het Westen geeft de heilige Bernardus (overl. 1153) commentaar op de voorstelling van Jezus in de tempel met de volgende aan Maria gerichte woorden: „Breng uw Zoon naar voren, zaligste Maagd, en stel de vrucht van uw schoot aan de Heer voor. Breng de heilige, God welgevallige hostie naar voren voor onze verzoening met allen“. Bernardus van Clairvaux - Homilieën - Sermones in Purif. (1152) - 3, 2; PL 183, 370[[9985|+0]]

Een leerling en vriend van de heilige Bernardus, Arnold van Chartres, belicht in het bijzonder het offer dat Maria bracht bij het kruisoffer op Golgotha. Hij onderscheidt in het kruis „twee altaren: het ene in het hart van Maria en het andere in het lichaam van Christus. Christus offerde zijn vlees, Maria haar ziel”. Maria offert zichzelf geestelijk op in diepe vereniging met Christus en bidt voor de redding van de wereld: „Wat de Moeder vraagt, bevestigt de Zoon en schenkt de Vader” (De septem verbis Domini in cruce, 3: PL 189, 1694).

Sinds die tijd zetten ook andere auteurs de leer over de buitengewone medewerking van Maria aan het verlossingsoffer uiteen.

Tegelijkertijd ontplooit zich in de christelijke verering en vroomheid de beschouwing van het „meeleven“ van Maria, dat in de afbeeldingen van de Pietà tot uiting komt. De deelname van Maria aan het drama van het kruis maakt deze gebeurtenis nog menselijker en helpt de gelovigen om het mysterie te doorgronden: het medelijden van de moeder laat het lijden van de Zoon dieper doordringen.

Door de deelname aan het verlossingswerk van Christus wordt ook het geestelijke en universele moederschap van Maria erkend. In het Oosten zegt Johannes Geometres over Maria: „Gij zijt onze moeder.“ Terwijl hij Maria bedankt „voor de pijnen en het lijden die zij voor ons heeft doorstaan”, benadrukt hij haar moederlijke liefde en haar hoedanigheid als moeder van allen die het heil ontvangen. Johannes Geometres -...Johannes Geometres - Homilieen - Over de Ontslaping van Onze-Lieve-Vrouw, de Moeder van God, in: A. Wenger, L’Assomption de la T.S. Vierge dans la tradition byzantine, 407

Ook in het Westen wordt de leer van het geestelijk moederschap uitgewerkt door de heilige Anselmus, die bevestigt: „U bent de Moeder … van de verzoening en van de verzoenden, de Moeder van het heil en van de verlosten“. Anselmus van Canterbury - Oratio (0) - 52, 8: PL 158, 957 A[[2162|+0]]

Maria wordt onophoudelijk vereerd als Moeder van God, maar het feit dat zij onze moeder is, geeft haar goddelijke moederschap een nieuw kenmerk en opent voor ons de weg naar een nauwere gemeenschap met haar.

Het moederschap van Maria ten opzichte van ons bestaat niet alleen uit een band van liefde: door haar verdiensten en haar voorspraak draagt zij daadwerkelijk bij aan onze geestelijke geboorte en aan de ontplooiing van het genadeleven in ons. Daarom wordt Maria „Moeder van de genade“ en „Moeder van het leven“ genoemd.

De titel „Moeder van het leven“, die al door Gregorius van Nyssa werd gebruikt, werd door Guerricus d’Igny (overl. 1157) als volgt uitgelegd: „Zij is de Moeder van het leven, waaruit alle mensen leven: Door dit leven uit zichzelf te baren, heeft zij in zekere zin allen die zouden leven, opnieuw geboren. Slechts één werd geboren, maar wij allen werden opnieuw geboren”. Guerricus van Igny - In Assumptione B. Mariae (0) - I, 2, PL 185, 188[[872|+0]]

Het 13e-eeuwse geschrift „Marialc“ gebruikt een gedurfd beeld en schrijft deze wedergeboorte toe aan de „pijnlijke bevalling“ op Golgotha, waardoor zij „geestelijke moeder van het gehele menselijk geslacht“ werd; want „in haar kuise schoot ontving zij door haar medeleven de kinderen van de Kerk“ (Q. 29, par. 3).

Het Tweede Vaticaans Concilie leert dat Maria „op volstrekt unieke wijze … heeft meegewerkt aan het werk van de Verlosser“; het besluit met de volgende woorden: „Daarom is zij voor ons in de orde van de genade Moeder“ 2e Vaticaans Concilie, Concilievaders - Dogmatische Constituties - Het licht van de volken - Over de Kerk (21 november 1964) : 61[[617|61]] en bevestigt zo de kerkelijke gedachtegang die Maria aan de zijde van de Zoon ziet als geestelijke moeder van de hele mensheid.

Maria is onze moeder: deze troostende waarheid, die ons steeds duidelijker en dieper wordt aangeboden vanuit de liefde en het geloof van de Kerk, ondersteunt ons aller geestelijk leven en moedigt ons ook in het lijden aan tot vertrouwen en hoop.