Geen uniformiteit naar de harmonie van de verschillen

Beste broeders en zusters,

het doet mij veel plezier deze eucharistieviering voor te gaan, waarin wij de weg die de diocesane gemeenschap van Metz en heel Europa te gaan hebben, aan de Heer toevertrouwen. Op deze historische grond aan de Moezel – die altijd al een kruispunt van volkeren is geweest en ooit een pijnlijke grens in Europa vormde – klinkt Gods belofte vandaag met een bijzondere kracht.

In de eerste lezing Vgl: Jes. 32, 15-18 [[b:Jes. 32, 15-18]] spreekt de profeet Jesaja over de komst van het Rijk van God in termen van recht, gerechtigheid en vrede. Hij gebruikt drie beelden: de woestijn, de tuin en het huis.

In de woestijn, de plaats van het wezenlijke en van de stilte, vestigt zich het recht, dat wil zeggen de wet die de mens helpt om de weg van het goede te bewandelen. Dit sobere beeld herinnert ons aan het belang van het wezenlijke en van de eenvoud, die ons in staat stellen de juiste waarde aan de dingen toe te kennen, terwijl ze ons tegelijkertijd scholen in onthechting en opoffering.

Het tweede beeld is dat van de tuin waar gerechtigheid heerst. Als de woestijn de plek is van het wezenlijke, dan is de tuin de plek van de schoonheid. Daar is water, de zaden barsten open, de scheuten verschijnen en de bloemen bloeien op, elk met hun eigen bijzondere schoonheid. Dat is het effect van een rechtvaardig leven dat de mens in staat stelt zich ten volle te ontplooien door zich vrijwillig aan te sluiten bij de plannen van de Heer.

Het derde beeld is dat van het huis, een plaats van vrede. Merk op dat, terwijl de woestijn en de tuin omgevingen zijn waar het werk van God, die laat ontkiemen en groeien, de overhand heeft, de bouw van een huis daarentegen een directere en grotere bijdrage van de mens vereist, met de inzet van krachten en vaardigheden, door middel van een gezamenlijke inspanning; een waar ‘bouwproject’. Zo vereist de vrede, die een geschenk van God is, een reactie van de mensen, in een gezamenlijke inspanning. Bovendien is het huis meer dan alleen een bouwwerk van stenen: het is een plaats van menselijke aanwezigheid en liefde. In die zin herinnert het profetische Woord ons eraan dat, in een wereld die gekenmerkt wordt door beperkingen, eendracht alleen tot stand komt in de naastenliefde die vreugde en verdriet weet te delen, die weet aan te moedigen en te vergeven, zonder berekening of grenzen, zoals in een gezin.

Het evangelie dat we zojuist hebben gehoord, spreekt hier ook over. Vgl: Mt. 5, 38-48 [[b:Mt. 5, 38-48]] Terwijl we vandaag de dag in de wereld getuige zijn van veel geweld, manipulatie en arrogantie – op verschillende niveaus ­– leert Jezus ons hoe we de woestijn in een oase kunnen veranderen, tuinen kunnen aanleggen en huizen kunnen bouwen. Hij wijst ons de weg die loopt via vergeving, barmhartigheid en grootmoedigheid: „Als iemand je op je rechterwang slaat, keer hem dan ook je andere wang toe. En als iemand je voor de rechter wil dagen en je onderhemd wil afnemen, geef hem dan ook je mantel. En als iemand je dwingt duizend passen te lopen, loop dan tweeduizend met hem mee ” (Mt. 5, 39-41) [b:Mt. 5, 39-41].

Voor sommigen zouden deze woorden een teken van zwakheid zijn, of een capitulatie voor het kwaad; maar dat is geenszins het geval. Laten we diep in onszelf en om ons heen kijken: wat brengen houdingen als wraak, vergelding en afwijzing teweeg, zowel in de wereld als in onszelf? En welke toekomst voor de mensheid laten de relaties en systemen zien die doordrongen zijn van de meedogenloze logica die uit deze houdingen voortvloeit? Jullie, die kinderen zijn van deze aarde die in het verleden verscheurd werd door broedermoordende conflicten, weten heel goed dat het niet waar is dat degene die wraak neemt sterker is dan degene die vergeeft. Het is niet waar dat degene die niet toegeeft sterker is dan degene die verzoening zoekt. Het is niet waar dat degene die met een klap de deur achter zich dichttrekt sterker is dan degene die de inspanning aangaat om samen verder te gaan.

Metz en de Moezel getuigen aan de hele wereld dat verzoening alleen mogelijk is wanneer men de moed heeft om de keten van wrok te doorbreken. Er is kracht en veel evenwicht voor nodig om je niet door het kwaad te laten overweldigen, vooral wanneer de opgelopen wonden diep zijn. Maar in het aangezicht van onrechtvaardigheid is de enige weg naar verlossing voor de mens de liefde die de ander ter harte neemt en die ernaar streeft vertrouwen te schenken, ongeacht de omstandigheden, en zelfs bij de houdingen die het moeilijkst te aanvaarden zijn. Vgl: Mt. 5, 42 [[b:Mt. 5, 42]] Zo zijn de wet, gerechtigheid en vrede de etappes van een weg van bekering die, van persoonlijk, steeds meer gemeenschappelijk wordt, met het oog op een beschaving die de mens en zijn Schepper respecteert.

Het is geen toeval dat de heilige Augustinus de vrede van de hemelse stad omschrijft als een harmonieuze gemeenschap waarin de mensen zich verheugen in God en, in Hem, in elkaar. vgl: Augustinus - De Civitate Dei (0) - XIX, 13.1[[[857|+0]]] Hij spreekt ook over de vrede tussen de mensen als de vrucht van een tranquillitas ordinis waarin ieder in de ander een unieke en heilige waardigheid en rol erkent en respecteert.

Hier, in Metz, is het goed eraan te herinneren dat dit de waarden zijn waarop, in de loop der eeuwen, het Europa is opgebouwd dat wij kennen, met zijn geestelijk en moreel erfgoed, nog vóór zijn economisch en politiek erfgoed. Zoals de heilige Johannes Paulus II graag met ontroering in herinnering bracht. zie Europese Akte in Santiago...zie Europese Akte in Santiago de Compostella, 9 november 1982, heeft het zijn wortels in het leven en het werk van mannen en vrouwen die de leer van het Evangelie hebben beleefd, gepredikt en gedeeld. Dit blijkt uit de grote spirituele, culturele en zelfs agrarische en ambachtelijke bijdrage die het kloosterleven aan de geschiedenis van het continent heeft geleverd, evenals uit het werk van heiligen zoals de grote Chrodegang, de onvermoeibare herder van deze gemeenschap, die hier, met de Regel van de kanunniken, zichtbare vorm heeft gegeven aan de kerkelijke gemeenschap.

De morele principes van de wereld waarin wij leven, zijn ons van daaruit overgeleverd: principes zoals het primaat van de persoon en het heilige en onschendbare karakter van het menselijk leven, in al zijn fasen en onder alle omstandigheden; de bescherming van de vrijheid van het individu; het primaire belang van het gezin als fundament van de samenleving; de zorg voor de armen en de meest behoeftigen; de opvang van de vreemdeling, het respect voor ouderen.

Uw lokale Kerk, die krachtens haar bijzondere status het unieke erfgoed van een vruchtbare dialoog tussen het maatschappelijk leven en het geloof in stand houdt, heeft de verantwoordelijkheid om een levend laboratorium van deze trouw te zijn. Trouw blijven aan deze pijlers was niet gemakkelijk, zelfs niet voor degenen die ons zijn voorgegaan. En toch hebben onze voorouders ze ons, met trouw en doorzettingsvermogen, nagelaten als schatten die wij op onze beurt moeten doorgeven aan toekomstige generaties, verrijkt met onze ervaring, de waarde van onze inspanningen en onze verhalen.

De prachtige kathedraal van deze stad waar we ons bevinden, illustreert dit alles heel goed: ze wordt de ‘Lanterne du Bon Dieu’ genoemd vanwege haar 6.500 vierkante meter aan historische glas-in-loodramen. Het lijkt erop dat de bouwers de muren – die wel degelijk stevig blijven – tot een minimum hebben willen beperken, zodat het licht in overvloed tot de gelovigen kan doordringen. Wie hier binnenkomt, wordt zo ondergedompeld in een zeer rijke biblia pauperum, een bron van gebed en meditatie, door de weerkaatsingen in duizend kleuren. Op deze plek van licht is de pracht van de historische glas-in-loodramen onlangs verrijkt met het genie van Marc Chagall. De werken van deze grote joodse schilder, ingebed in de muren van de kathedraal, veranderen ‘de Lantaarn van de Goede God’ in een oecumenisch symbool en een buitengewoon teken van interreligieuze dialoog.

Deze kathedraal laat ons zien dat het licht van God de eigenheid niet uitwist, maar verschillende geschiedenissen en culturen verenigt tot één prachtig mozaïek van vrede, dat zo nodig is in onze tijd die geteisterd wordt door nieuwe verdeeldheid en nieuwe conflicten. Als we deze glas-in-loodramen aanschouwen, leren we dat de toekomst van Europa niet ligt in uniformiteit, maar in de harmonie van verschillen, waarin de wond van het verleden een opening wordt waardoor het licht kan schijnen.

Daarin schuilt een symbool van onze identiteit als Kerk. Ook wij maken gebruik van structuren die alleen zin hebben voor zover ze ons helpen het licht van het Evangelie aan de wereld te brengen. Zonder deze glas-in-loodramen zouden de ramen van de Sint-Stefanuskathedraal slechts ruimtes zijn die overspoeld worden door verblindend licht. Met deze glas-in-loodramen worden ze boeken die ons samenbrengen om herinneringen op te halen aan prachtige verhalen, vol heldendom, goedheid, barmhartigheid, liefde en morele schoonheid, waarvan wij op onze beurt genereuze en moedige getuigen moeten zijn.

Dat is de wens die ik met dankbaarheid en vertrouwen met u deel, aan het einde van mijn reis door Frankrijk, voor uw gemeenschap in Metz, die vandaag meer dan ooit geroepen is om een baken van hoop te zijn voor dit land, voor Europa en voor de wereld, en die ik toevertrouw aan de gebeden van de Maagd Maria en uw patroonheiligen.