De Kerk heeft profetisch gezag in het openbare leven

Eminentie,
Excellenties,

Het doet mij genoegen u te ontmoeten, geliefde broeders in het bisschopsambt, op deze door de hemel gezegende plek, op een steenworp afstand van de grot waar de Maagd Maria aan de heilige Bernadette is verschenen, en waar u regelmatig bijeenkomt voor uw plenaire vergaderingen. Met deze keuze geven jullie duidelijk blijk van jullie wil om de Kerk in Frankrijk onder de bescherming te stellen van de Moeder van God, de Onbevlekte Maagd, om haar zo zekerder te leiden volgens de wil van de Heer. Er is immers geen betere manier om tot Jezus te komen dan via Maria. Alles in haar leidt ons naar haar Zoon.

Hiermee zet u de traditie voort die u van uw vaders in het geloof hebt ontvangen, zo ver terug als de evangelisatie van uw land reikt. De verering van de Moeder van God raakte daar zo diep geworteld dat Frankrijk al heel vroeg het „Koninkrijk van Maria" werd genoemd (Pius XI, Brief Ap. Galliam, Ecclesiae filiam primogenitam, 2 maart 1922). Deze bijzondere band tussen uw natie en de Heilige Maagd kwam op unieke wijze tot uiting toen Frankrijk op 10 februari 1638 plechtig aan haar werd toegewijd, zoals ik eergisteren een prachtige uitbeelding daarvan heb mogen aanschouwen in de kathedraal Notre-Dame van Parijs. En mijn voorganger Pius XI riep, verwijzend naar deze gelofte, Notre-Dame de l'Assomption uit tot beschermvrouwe van Frankrijk (cf. Ibid).

Deze lange weg van vertrouwen en tederheid met Maria, gekenmerkt door zoveel devoties en plaatsen die haar naam dragen, zoveel verhoorde smeekbeden – vaak onder tranen –, heiligdommen en bedevaarten, kathedralen, zet zich tegen wind en getij voort en getuigt van het levende geloof van het volk van God dat aan u is toevertrouwd. Geconfronteerd met de immense uitdagingen van onze tijd, spoor ik u aan, geliefde broeders, om blijk te geven van moed, durf en missionaire creativiteit. Laat u niet ontmoedigen door de fouten, de tegenstrijdigheden of zelfs de valpartijen die de geschiedenis van dit volk op weg hebben gekenmerkt. Heb altijd de moed om fouten te erkennen uit liefde voor de Waarheid, en de vastberadenheid om de wonden te helen met de naastenliefde van de Goede Herder, die zijn schapen kent en elk van hen bij naam noemt. Sta daarom vol hoop op, en word niet moe het Evangelie te verkondigen!

De geschiedenis van de Kerk in Frankrijk is rijk, onmetelijk rijk. Ze is mooi en vruchtbaar; en het is belangrijk ernaar te verwijzen om de toekomst van jullie gemeenschappen, evenals die van jullie land, op te bouwen. De Kerk heeft de langzame opbouw van uw natie bijgestaan en er zelfs aan bijgedragen; zij maakt ook vandaag nog in grote mate deel uit van haar cultuur, haar identiteit en haar roeping voor de wereld. Daarom heeft het woord van de Kerk een volwaardige plaats in het publieke debat in Frankrijk; het bezit van nature een profetisch gezag. Ook al wordt het niet altijd gehoord, toch wordt ernaar uitgekeken. Ook al wordt er niet altijd naar geluisterd – met name bij essentiële kwesties die de fundamenten van de beschaving raken – toch is het noodzakelijk; twijfel daar niet aan! Ik ken uw vastberadenheid en uw moed – u hebt dat duidelijk laten zien tijdens de recente debatten over het levenseinde – en ik roep u op tot volharding, samen met alle mensen van goede wil die dezelfde waarden verdedigen.

U leeft momenteel onder een heel bijzonder regime van secularisme, voortkomend uit een bewogen geschiedenis, die vandaag de dag weliswaar tot rust is gekomen, maar die de Kerk in staat moet stellen haar missie te vervullen. Dat het moeizaam bereikte evenwicht geleidelijk aan ter discussie wordt gesteld, zoals dat elders in de westerse wereld gebeurt, mag u niet tot berusting brengen. Ik roep u op waakzaam te blijven om de vrijheid en de rechten van de Kerk te verdedigen om te evangeliseren, te onderwijzen in ware vrijheid en openbaar de eredienst te vieren, opdat de naastenliefde op zichtbare wijze kan worden beoefend in de naam van Jezus Christus.

Paus Franciscus schreef u ter gelegenheid van de heropening van de kathedraal Notre-Dame van Parijs: „Ik nodig alle gedoopten die met vreugde deze kathedraal zullen binnengaan uit om een gerechtvaardigde trots te voelen en zich hun geloofserfgoed opnieuw eigen te maken. (...) Deze woning, waarin onze Vader in de hemel woont, is van u; u bent de levende stenen ervan. Degenen die u in het geloof zijn voorgegaan, hebben haar voor u opgebouwd" (Boodschap ter gelegenheid van de heropening van de Notre-Dame van Parijs, 21 november 2024). De gedoopten aanmoedigen om „hun geloofserfgoed opnieuw eigen te maken" maakt vandaag de dag deel uit van uw taak als herders met het oog op een vernieuwing van de Kerk in Frankrijk.

Wat de Heer u, katholieken van Frankrijk, de oudste dochter van de Kerk, heeft geschonken, geeft inderdaad alle reden tot dankzegging: een ononderbroken reeks van heiligheid tot op de dag van vandaag; een bloei van de kunsten, de letteren en de wetenschappen onder impuls van het geloof en het werk van de Heilige Geest; een onomkeerbare rijping van het besef van de onvervreemdbare waarde van de menselijke persoon, van zijn waardigheid en van de noodzaak om zijn rechten en vrijheden te beschermen; en niet te vergeten die geweldige missionaire impuls die vruchten heeft afgeworpen tot aan de uiteinden van de wereld. Ja, Jezus heeft jullie veel gegeven... en Hij wil jullie, in Zijn liefde, nog meer geven...

Daarom voegde paus Franciscus, terwijl hij naar de toekomst keek, aan zijn reeds geciteerde woorden toe: „Moge de wedergeboorte van deze bewonderenswaardige kathedraal Notre-Dame van Parijs een profetisch teken zijn van de vernieuwing van de Kerk in Frankrijk" (ibid.). Ook ik geloof dat de tijd rijp is waarin veel van onze tijdgenoten erop wachten de hoopvolle boodschap van het Evangelie te horen weerklinken en het licht van de verrezen Christus in hun ogen te zien schijnen. De vredesboodschap die haar oorsprong vindt in Jezus wordt des te meer verwacht omdat we, zowel in Frankrijk als elders in het Westen, een verontrustende polarisatie waarnemen, een afname van broederschap, hartelijkheid en de kwaliteit van het maatschappelijk leven, evenals een toename van geweld, ongelijkheid en armoede. Geconfronteerd met dergelijke uitdagingen volgen ontgoocheling en desoriëntatie op de leugenachtige beloften van een wereld waarin God afwezig zou zijn, verbannen naar het privéleven, en waarin de hulp van Zijn genade als nutteloos zou worden beschouwd voor de opbouw van de samenleving. Maar Jezus heeft Zijn discipelen duidelijk gewaarschuwd: „Zonder Mij kunt u niets doen!" (Joh. 15, 5) [b:Joh. 15, 5].

Vooral de jeugd koestert grote aspiraties. Bezorgd over de wereld die haar wordt nagelaten, bezorgd over de toekomst, is zij bereid moedig en genereus te werken aan alles wat mooi, waar en goed is. Wijs haar de weg van het Evangelie, de enige zekere richting – ook al is die veeleisend –, die op deze Franse bodem al zoveel vruchten heeft voortgebracht. We hebben gisteren in Parijs gesproken over het bemoedigende teken van het catechumenaat, dat vooral jonge volwassenen betreft. Dat is een genade en een vreugde voor het hele volk van God. Het is belangrijk dat u ervoor zorgt deze genade in het bijzonder te begeleiden door middel van een warm onthaal in levendige gemeenschappen die naastenliefde beoefenen en solidariteit beleven; en door een degelijke leerstellige onderwijzing, geworteld in het Woord van God, die hen in staat stelt om bezwaren en twijfels het hoofd te bieden.

Om deze vernieuwing van de hoop te bewerkstelligen, in een nieuwe missionaire dynamiek in Frankrijk waar ik zo naar verlang, is er maar één 'routekaart', altijd dezelfde: Jezus Christus bekendmaken en beminnen, op authentieke wijze, met passie, steeds weer opnieuw...

In de huidige context worden jullie geconfronteerd met een aantal grote uitdagingen. Die op het gebied van het onderwijs is van het grootste belang. Het is zeer prijzenswaardig dat uw vergaderingen zich hierin verdiepen. Onderwijs is een bijzonder omvangrijke missie die vele levensgebieden raakt. Ik wil alleen even stilstaan bij het katholieke onderwijs, waarvan het 'eigen karakter' tegenwoordig ter discussie wordt gesteld. Het is een gelukkige zaak dat katholieke onderwijsinstellingen ruim openstaan voor degenen die ons geloof niet delen. Deze genereuze opvang, waarbij ieders gewetensvrijheid wordt gerespecteerd, belooft grote vruchtbaarheid voor iedereen, voor de samenleving en voor de Kerk zelf. Toch kan het katholieke onderwijs op geen enkele wijze afstand doen van zijn opvoedingsproject, een project dat op Christus is gericht en dat streeft naar de integrale ontwikkeling van de mens in al zijn dimensies: spiritueel, cultureel, intellectueel, moreel en sociaal. Het mag dan ook niemand verbazen dat er binnen elke katholieke instelling gelegenheden worden geboden om Jezus Christus te ontmoeten en Zijn Woord te horen. En al helemaal mag geen enkele leerling in zijn klas gemarginaliseerd worden, louter omdat hij in Jezus gelooft.

De afgelopen jaren hebt u met vastberadenheid de pijnlijke plaag aangepakt van misbruik van minderjarigen, gepleegd door leden van de geestelijkheid of in de kerkelijke context. U hebt moedige maatregelen genomen om hierop te reageren, door te luisteren, de waarheid te zoeken, recht te doen, vergeving te schenken, herstel te bieden en u vastberaden in te zetten voor een cultuur van preventie en bescherming tegen deze misdrijven. Ik dank u voor wat u hebt gedaan, en ik weet dat sommige momenten voor uw Conferentie zeer moeilijk zijn geweest. Het is zaak de ingeslagen weg voort te zetten en daarbij de grootst mogelijke waakzaamheid te betrachten. Tegelijkertijd heeft uw geestelijkheid behoefte aan steun en aanmoediging; ik weet dat zij het voorwerp is van uw vaderlijke zorg. Opdat er priesterroepingen mogen ontstaan, moet de priester worden verwacht, ontvangen en bemind, en moet zijn identiteit – naar het beeld van Christus gevormd – duidelijk zijn en goed begrepen worden binnen het Volk van God, tot vreugde van het Evangelie en ter dienst van zijn zending.

Het ligt mij na aan het hart om ook de trieste terugloop van roepingen tot het gewijde leven te vermelden, in het bijzonder in het contemplatieve leven. Tot mijn grote verdriet heb ik vernomen dat oude en prestigieuze kloostergemeenschappen, die in de loop van de geschiedenis een grote uitstraling hebben gehad, onlangs zijn gesloten of binnenkort zullen sluiten. Zijn leven wijden aan het volgen van Jezus op zo'n smalle weg veronderstelt, naast het werk van de genade, een bijzondere vrijgevigheid, een stevige verankering in het geloof, een intens innerlijk leven en een bevoorrechte nabijheid tot Hem.

Dergelijke voorwaarden komen het vaakst voor in christelijke gezinnen, die de grootste aandacht en de grootste steun verdienen. De verdieping en verankering van het geloofsleven binnen gezinnen is zeker een sleutel die het mogelijk zal maken om een groot aantal crises op te lossen waarmee de Kerk en onze samenlevingen te maken hebben. Het is immers binnen het gezin dat men leert samenleven, de ander te respecteren, diversiteit te aanvaarden, elkaar te steunen, vrijgevig te zijn, zichzelf onbaatzuchtig weg te geven en de geest van opoffering te koesteren. Misschien is dit wel de grootste uitdaging die we moeten aangaan: dat Jezus ten volle leeft in de katholieke gezinnen van Frankrijk en hen verlicht met zijn aanwezigheid!

Naast deze uitdagingen is er nog een andere die enige bezorgdheid voor de toekomst kan oproepen: die van de eenheid. In dit verband wil ik er nogmaals op wijzen hoe essentieel het is dat de volgelingen van Jezus zich verenigen in de liefde, zoals Hij aan zijn Vader heeft gevraagd: „Mogen zij één zijn, opdat de wereld gelooft dat U mij gezonden hebt" (Joh. 17, 21) [b:Joh. 17, 21] . De Kerk in Frankrijk is een kleine kudde die haar krachten moet bundelen voor de zending. Ideologische verdeeldheid zou haar getuigenis tenietdoen. Er zijn altijd spanningen geweest in de geschiedenis van de Kerk, maar juist wanneer deze zich voordoen, kunnen we de gave van de eenheid des te meer waarderen. Deze eenheid is geen saaie uniformiteit, maar zorgt ervoor dat elke authentiek katholieke gevoeligheid op natuurlijke wijze samenkomt in een gemeenschappelijke geloofsbelijdenis, door gehoorzaamheid aan de rechtmatige herders, en in het bijzonder aan de Opvolger van Petrus, „het eeuwige en zichtbare beginsel en fundament van de eenheid van het geloof en de gemeenschap" (LG, nr. 18). Het gaat om een dynamische eenheid die zich voedt met de Traditie van de Kerk – van de Kerkvaders tot aan het Tweede Vaticaans Concilie – en met het postconciliaire leergezag. Bovendien wordt zij verrijkt door de wederzijdse dialoog, uitgaande van het geloof, volgens een synodale stijl die wij de laatste tijd trachten te verdiepen.

Dierbare broeders! De Kerk in Frankrijk ligt de Paus na aan het hart! Hoe graag zou ik jullie de gevoelens van enthousiasme en hoop willen overbrengen die mij vervullen wanneer ik aan jullie denk! Het volk van God in Frankrijk – daar ben ik zeker van! –, rijk aan levendige, broederlijke en voor de wereld open gemeenschappen, rijk aan een vurige jeugd die zich inzet voor talrijke initiatieven, en ook rijk aan een erfgoed dat het draagt maar ook verplicht, zal met ijver zijn missie voortzetten om Jezus Christus te verkondigen en de liefde voor Hem te verspreiden, opdat de wereld het leven moge hebben.

Terwijl ik uw vergadering, uw diocesane gemeenschappen en uw land toevertrouw aan de moederlijke bescherming van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes, geef ik u met vreugde de apostolische zegen. Dank u wel.