Presentatie en afkondiging Magnifica Humanitas

Dierbare broeders en zusters, Ik wil jullie allen bedanken voor jullie aanwezigheid hier vandaag en voor jullie belangstelling. Ik bedank oprecht degenen die deze bijeenkomst vandaag hebben georganiseerd, en in het bijzonder degenen die hun deskundigheid en ervaring hebben gedeeld in de verschillende overwegingen waarnaar we hebben geluisterd.

In het bijzonder wil ik de heer Olah bedanken voor het aanvaarden van onze uitnodiging. Op mijn beurt aanvaard ik, namens de Kerk, uw uitnodiging om samen te wandelen, te luisteren en te spreken en samen de weg voor de mensheid te vinden, in deze tijd van kunstmatige intelligentie

Wat een geweldig teken van hoop dat we, ondanks onze verschillen, naar elkaar kunnen luisteren. Deze uitwisseling getuigt duidelijk van de ernst van het moment, evenals van het vertrouwen dat we samen de grote vragen van onze tijd kunnen onderscheiden, en daarmee de toekomst van de mensheid.

Op cruciale momenten in de geschiedenis is de Kerk geroepen om de "nieuwe dingen" te ontcijferen in het licht van het Evangelie en de waardigheid van de mens. 135 jaar geleden keek mijn eerbiedwaardige voorganger Leo XIII naar de situatie van fabrieksarbeiders, hun ontwortelde gezinnen en de nieuwe vormen van armoede die voortkwamen uit de snelle industriële transformatie. Hij begreep dat de Kerk zich hier niet afzijdig kon houden. Op een historisch keerpunt dat de menselijke waardigheid bedreigde, sprak de encycliek Rerum Novarum[651] haar evangelische en sociale woord over de 'nieuwe dingen' die zich aan het voltrekken waren.

Vandaag staan we voor een transformatie van vergelijkbare omvang, met misschien nog grotere gevolgen. Kunstmatige intelligentie raakt nu al vele aspecten van ons leven en beïnvloedt beslissingen die het menselijk samenleven vormgeven. Ook verandert het ingrijpend de manier waarop oorlog wordt gevoerd.

Net als de vroegere 'Leo' voel ik mij geroepen om naar deze enorme transformatie te kijken met ogen van geloof, met helderheid van verstand, met openheid voor het mysterie, en met de kreten van de armen en de aarde die in mijn hart weerklinken.

Magnifica Humanitas[9800] is ontstaan uit het luisteren, zoals Leo XIII dat deed. Ik heb geluisterd naar wetenschappers en ingenieurs die met oprecht enthousiasme werken aan technologieën die enorm leed kunnen verlichten; naar politieke leiders en ambtenaren die volhardend hebben gezocht naar rechtvaardige regels; naar ouders en leerkrachten die zich grote zorgen maken over de toekomst van de jongere generaties.

Er hebben mij ook andere, zeer verontrustende geluiden bereikt over steeds autonomere wapensystemen die praktisch buiten het bereik van de mens vallen om ze effectief te beheersen. Ik hoor zeer verontrustende verhalen over algoritmen die de toegang tot gezondheidszorg, werkgelegenheid en veiligheid kunnen blokkeren op basis van gegevens die zijn aangetast door vooroordelen en onrechtvaardigheid. En ik heb de stilte gehoord van degenen die geen stem hebben wanneer beslissingen worden genomen – beslissingen die waarschijnlijk nieuwe vormen van uitsluiting en leed zullen veroorzaken.

Uit dit luisteren is een verontrustende overtuiging gegroeid, die in Magnifica Humanitas[9800] tot uitdrukking komt: kunstmatige intelligentie moet worden ontwapend. Het is een sterk woord, ik weet het, maar het is bewust gekozen omdat dit moment woorden nodig heeft die de aandacht kunnen trekken, het geweten kunnen wakker schudden en wegen voorwaarts kunnen aangeven voor de mensheid.

De Kerk zet zich al lang in voor nucleaire ontwapening, in het besef dat elke grote technische macht het leven van mensen kan beïnvloeden en daarom gepaard moet gaan met adequaat moreel onderscheidingsvermogen en publieke controle. Nucleaire ontwapening blijft een dienst aan de vrede en de waardigheid van de menselijke familie.

In dezelfde zin vraagt kunstmatige intelligentie er nu om 'ontwapend' te worden, bevrijd van logica's die haar veranderen in een instrument van overheersing, uitsluiting en dood. Net als kernenergie moet zij ten dienste staan van iedereen en van het algemeen welzijn. Beslissingen over technologie mogen nooit los staan van geweten en verantwoordelijkheid. "Laten wij niet slapen zoals anderen doen", vermaande de apostel Paulus, "maar laten wij waakzaam zijn" (1 Thess 5, 6)[b:1 Thess 5, 6]. Een dergelijke waakzaamheid is vandaag de dag noodzakelijk. Vrede, niet louter de afwezigheid van oorlog, is gerechtigheid in werking. Maar wanneer technologie ons kritische vermogen verzwakt, komt de vrede zelf in gevaar.

Ontwapening is echter niet genoeg. We moeten bouwen.

Het woord 'bouwen' doet me denken aan mijn jaren als missionaris in Peru. In 2017 werden het noorden van het land getroffen door stortregens en overstromingen: vele gezinnen zagen hun huizen door modder overspoeld worden, en ook vele wegen. Daar leerde ik dat herbouwen niet simpelweg betekent vervangen wat vernietigd is. Het betekent banden herstellen, vertrouwen herstellen en hoop in de toekomst doen herleven. Bovendien bouwt niemand alleen weer op.

In Magnifica Humanitas[9800] herinner ik aan de bijbelse profeet Nehemia. Voor de verwoeste muren van Jeruzalem verzamelt hij ontmoedigde mensen om een wedergeboorte teweeg te brengen. Het beeld van muren rechtvaardigt geen afsluitingen of verdeeldheid, maar nodigt iedereen uit om zijn steentje bij te dragen. Steen voor steen krijgt een rechtvaardiger samenleven vorm, dat de waardigheid van iedereen kan waarborgen. De inspanning van Nehemia spreekt tot onze tijd. Kunstmatige intelligentie kan een bouwplaats van de geschiedenis zijn vanuit een horizon van gemeenschap, waarin de technische vooruitgang leert het menselijk leven te dienen.

"Laat elke bouwer zorgvuldig kiezen hoe hij bouwt" (1 Kor. 3, 10)[b:1 Kor. 3, 10], waarschuwt de heilige Paulus. Hij is niet bang voor de bouwplaats; hij waarschuwt veeleer tegen bouwen zonder solide fundamenten. Laten we niet bang zijn voor kunstmatige intelligentie, maar de vraag naar het menselijke voortdurend in het spel houden. We mogen niet onzorgvuldig omgaan met onze krachtigste technische instrumenten.

Echte ontwikkeling, zegt de heilige Paulus VI, betreft altijd "elke mens en de hele mens". "Elke" betekent dat niemand aan de rand van de digitale transformatie mag worden gelaten. "Hele" betekent dat niemand mag worden gereduceerd tot productiviteit, tot cognitieve prestaties of tot louter data. De mens draagt in zichzelf een vrijheid, een innerlijkheid en een roeping tot liefde en aanbidding die geen enkele machine kan vervangen of blokkeren.

Alleen met een dergelijke integrale visie kan kunstmatige intelligentie worden gericht op het algemeen welzijn. Alleen samen – degenen die systemen ontwerpen en degenen die erdoor worden beïnvloed, rijkere en armere landen, instellingen en individuen, machtscentra en periferieën – zullen we in staat zijn een toekomst op te bouwen, niet voor een bevoorrechte minderheid, maar voor de hele menselijke familie.

Dit is de beschaving van de liefde waarover de heilige Paulus VI sprak en die de heilige Johannes Paulus II zo krachtig verkondigde als een horizon die we samen moeten nastreven. Het is geen naïeve droom. Het is een richting. Het is de weg die Jezus Christus in de geschiedenis opent.

Om deze reden wenst de Kerk, met nederigheid en openhartigheid, deel te nemen aan het gesprek over kunstmatige intelligentie. Wij beschikken niet over technische antwoorden, noch trachten wij degenen met expertise te verdringen. Maar wij brengen een wijsheid met betrekking tot de mens die onze tijd zo hard nodig heeft: elke persoon is uniek en onvervangbaar, een vrij en intelligent wezen met een geweten, in staat om God te zoeken, elkaar te dienen en zorg te dragen voor ons gemeenschappelijk huis.

Ik nodig daarom alle leden van de Kerk en van de menselijke familie uit: laten we leren naar elkaar te luisteren, de huidige uitdagingen moedig tegemoet te treden en samen te werken aan de opbouw van een meer menselijke en broederlijke samenleving.

Neem vanaf deze lancering van Magnifica Humanitas[9800] de toezegging mee om waakzaam te blijven en, als "ambachtslieden van de hoop", door te gaan met het bouwen aan de bouwplaats van onze tijd. Moge de Geest van de Verrezen Heer Jezus ons gezamenlijk werk ondersteunen.

Ik vertrouw ieder van u toe aan onze Moeder Maria. Haar Magnificat bezingt de grootheid van God die de nederigen verheft. Moge zij ons leren de ware grootheid van elke man en elke vrouw te herkennen in het liefhebben en dienen. Moge de Heer de grote onderneming die wij vandaag aan zijn genade toevertrouwen vruchtbaar maken, zodat de beschaving van de liefde in de geschiedenis tot wasdom komt.

Over u allen roep ik van harte Gods zegen af.

Zegen.

Hartelijk dank.