Homo viator - Wij zijn levens op weg

Dierbare broeders en zusters, het Evangelie (Mt. 2, 1-12)[[b:Mt. 2, 1-12]] beschrijft de grote vreugde van de wijzen toen ze de ster weer zagen (Mt. 2, 10)[[b:Mt. 2, 10]], maar ook de onrust die Herodes en heel Jeruzalem voelden bij hun zoektocht (cf. v. 3). Telkens wanneer het gaat om de openbaringen van God, verbergt de Heilige Schrift dit soort tegenstellingen niet: vreugde en onrust, weerstand en gehoorzaamheid, angst en verlangen. Vandaag vieren we de Driekoningen, in het besef dat in zijn aanwezigheid niets meer hetzelfde blijft. Dit is het begin van de hoop. God openbaart zich en niets kan nog hetzelfde blijven. Er komt een einde aan een bepaald soort rust, die de melancholici doet herhalen: “Er is niets nieuws onder de zon” (Qo 1,9). Er begint iets waarvan het heden en de toekomst afhangen, zoals de profeet aankondigt: “Sta op, bekleed u met licht, want uw licht komt, de glorie van de Heer schijnt over u” (Jes. 60, 1)[b:Jes. 60, 1].

Het is verrassend dat juist Jeruzalem, de stad die getuige is geweest van zoveel nieuwe begin, verontrust is. Binnen de stad lijken juist degenen die de Schrift bestuderen en denken alle antwoorden te hebben, het vermogen te hebben verloren om vragen te stellen en verlangens te koesteren. Sterker nog, de stad is bang voor degenen die van ver komen, gedreven door hoop, tot het punt dat zij een bedreiging ziet in wat haar juist veel vreugde zou moeten brengen. Deze reactie roept ook ons, als Kerk, aan het denken.

De Heilige Deur van deze basiliek, die vandaag als laatste werd gesloten, heeft een stroom van ontelbare mannen en vrouwen gekend, pelgrims van hoop, op weg naar de Stad met de altijd open deuren, het nieuwe Jeruzalem. (openb. 21, 25)[[b:openb. 21, 25]] Wie waren zij en wat dreef hen? Aan het einde van het jubileumjaar[d:550] stelt ons de spirituele zoektocht van onze tijdgenoten, die veel rijker is dan we misschien kunnen begrijpen, voor een bijzonder serieuze vraag. Miljoenen van hen hebben de drempel van de Kerk overschreden. Wat hebben zij gevonden? Welke harten, welke aandacht, welke respons? Ja, de Magiërs bestaan nog steeds. Het zijn mensen die de uitdaging aangaan om elk hun eigen reis te wagen, die in een wereld die zo onrustig is als de onze, in veel opzichten afstotelijk en gevaarlijk, de behoefte voelen om te gaan, om te zoeken.

Homo viator, zeiden de Ouden. Wij zijn levens op weg. Het Evangelie verplicht de Kerk om deze dynamiek niet te vrezen, maar te waarderen en te richten op de God die haar opwekt. Het is een God die ons kan verontrusten, omdat Hij niet stil blijft in onze handen zoals de afgoden van zilver en goud: Hij is juist levend en levengevend, zoals dat Kind dat Maria in haar armen vond en dat de drie koningen aanbaden. Heilige plaatsen zoals kathedralen, basilieken en heiligdommen, die het doel zijn geworden van jubelbedevaarten, moeten de geur van het leven verspreiden, de onuitwisbare indruk dat er een andere wereld is begonnen.

Laten we ons afvragen: is er leven in onze Kerk? Is er ruimte voor wat ontstaat? Houden we van en verkondigen we een God die ons weer op weg helpt?

In het verhaal vreest Herodes voor zijn troon, hij raakt in de war door hetgeen hij als buiten zijn controle voelt. Hij probeert misbruik te maken van het verlangen van de magiërs en hun zoektocht in zijn eigen voordeel te gebruiken. Hij is bereid te liegen, hij is tot alles in staat; angst maakt namelijk blind. De vreugde van het Evangelie daarentegen maakt vrij: het maakt ons voorzichtig, ja, maar ook moedig, aandachtig en creatief; het suggereert andere wegen dan die welke we al bewandeld hebben.

De magiërs brengen een eenvoudige en essentiële vraag naar Jeruzalem: “Waar is de pasgeboren Koning?” (Mt. 2, 2)[b:Mt. 2, 2]. Hoe belangrijk is het dat wie de deur van de Kerk binnenstapt, voelt dat de Messias daar net is geboren, dat daar een gemeenschap bijeenkomt waarin hoop is ontstaan, dat daar een levensverhaal zich voltrekt! Het jubileum is gekomen om ons eraan te herinneren dat we opnieuw kunnen beginnen, dat we zelfs nog maar aan het begin staan, dat de Heer onder ons wil groeien, dat Hij de God-met-ons wil zijn. Ja, God stelt de bestaande orde ter discussie: Hij heeft dromen die Hij ook vandaag zijn profeten als inspiratie geeft; Hij is vastbesloten ons te verlossen van oude en nieuwe vormen van slavernij; Hij betrekt jongeren en ouderen, armen en rijken, mannen en vrouwen, heiligen en zondaars bij Zijn werken van barmhartigheid, bij de wonderen van Zijn gerechtigheid. Hij maakt geen lawaai, maar zijn Koninkrijk ontluikt al overal in de wereld.

Hoeveel openbaringen zijn ons geschonken of zullen ons worden geschonken! Ze moeten echter worden onttrokken aan de bedoelingen van Herodes, aan angsten die altijd klaar staan om in agressie om te slaan. “Van de dagen van Johannes de Doper tot nu toe breekt het Rijk der hemelen zich met geweld baan en geweldenaars maken het buit."(Mt. 11, 12)[b:Mt. 11, 12]. Deze mysterieuze uitspraak van Jezus, die in het Evangelie van Matteüs staat, doet ons onvermijdelijk denken aan de vele conflicten waarmee mensen zich kunnen verzetten tegen en zelfs schade kunnen toebrengen aan het Nieuwe dat God voor iedereen in petto heeft. Vrede liefhebben, vrede zoeken, betekent beschermen wat heilig is en juist daarom in opkomst is: klein, kwetsbaar, breekbaar als een kind. Om ons heen probeert een verstoorde economie uit alles winst te halen. We zien het: de markt verandert zelfs de menselijke drang om te zoeken, te reizen, opnieuw te beginnen in een zakelijke aangelegenheid. Laten we ons afvragen: heeft het jubileum ons geleerd om te vluchten voor dat soort efficiëntie dat alles reduceert tot een product en de mens tot een consument? Zullen we na dit jaar beter in staat zijn om in de bezoeker een pelgrim te herkennen, in de onbekende een zoeker, in de verre een naaste, in de anders een reisgenoot?

De manier waarop Jezus iedereen ontmoette en iedereen benaderde, leert ons het geheim van de harten te waarderen dat alleen Hij kan lezen. Met Hem leren we de tekenen des tijds te begrijpen. vgl: Gaudium et Spes, 4[[[575|4]]] Niemand kan ons dit verkopen. Het Kind dat de wijzen aanbidden is een goed dat onbetaalbaar en onmetelijk is. Het is de openbaring van de vrijgevigheid. Het wacht ons niet op prestigieuze “locaties”, maar in nederige omstandigheden. “En gij, Bethlehem, land van Juda, gij zijt zeker niet de minste onder de steden van Juda” (Mt. 2, 6)[b:Mt. 2, 6]. Hoeveel steden, hoeveel gemeenschappen hebben behoefte om te horen: “Je bent echt niet de laatste”. Ja, de Heer verrast ons nog steeds! Hij laat zich vinden. Zijn wegen zijn niet onze wegen, en de gewelddadigen kunnen ze niet beheersen, noch kunnen de machten van de wereld ze blokkeren. Vandaar de grote vreugde van de magiërs die het paleis en de tempel achter zich laten en naar Bethlehem vertrekken: dan zien ze de ster weer!

Daarom, beste broeders en zusters, is het mooi om pelgrims van hoop te worden. En het is mooi om dat samen te blijven! Gods trouw zal ons nog steeds verbazen. Als we onze kerken niet tot monumenten reduceren, als onze gemeenschappen huizen blijven, als we samen weerstand bieden aan de verleidingen van de machtigen, dan zullen we de generatie van de dageraad zijn. Maria, de Morgenster, zal altijd voor ons uitgaan! In haar Zoon zullen we een prachtige menselijkheid aanschouwen en dienen, niet getransformeerd door waanideeën van almacht, maar door de God die uit liefde vlees is geworden.