Voorkeursliefde voor de armen

Het Tweede Vaticaans Concilie benadrukt een specifieke dimensie van naastenliefde die ons, naar het voorbeeld van Christus, ertoe aanzet om vooral de allerarmsten tegemoet te treden: “Zoals Christus . . . door de Vader gezonden is om ‘de armen het goede nieuws te brengen, de gebrokenen van hart te genezen’ (Lc. 4, 18)[b:Lc. 4, 18], ‘het verloren te zoeken en te redden’ (Lc. 19, 10)[b:Lc. 19, 10], zo omringt ook de Kerk met liefdevolle zorg allen die door menselijke zwakheid zijn getroffen, ja, zij herkent in de armen en lijdenden het beeld van haar Stichter, arm en lijdend, zij bekommert zich om hun nood en wil in hen Christus dienen.” Lumen Gentium, 8[[617|8]]

Vandaag willen we dieper ingaan op de leer van de Heilige Schrift over de redenen voor de voorkeursliefde voor de armen.

2. Allereerst moet worden opgemerkt dat er vanaf het Oude Testament tot het Nieuwe Testament een vooruitgang is in de waardering van de arme en zijn situatie. In het Oude Testament komt vaak de algemene menselijke overtuiging naar voren dat rijkdom beter is dan armoede en de juiste beloning is voor de rechtvaardige en godvrezende mens: “Gelukkig is de man die de Heer vreest en groot genoegen schept in zijn geboden . . . Eer en rijkdom in zijn huis” (Ps 112, 1.3)[b:Ps 112, 1.3]. Armoede wordt gezien als een straf voor wie wijsheid en onderwijs afwijst. (Spr. 13, 18)[b:Spr. 13, 18].

Maar vanuit een ander perspectief krijgt de arme bijzondere aandacht omdat hij het slachtoffer is van een perverse onrechtvaardigheid. De tirades van de profeten tegen de uitbuiting van de armen zijn beroemd. De profeet Amos (Amos 2, 6-15)[[b:Amos 2, 6-15]] noemt de onderdrukking van de armen een van de aanklachten tegen Israël: “Zij hebben de rechtvaardige verkocht voor geld en de arme voor een paar sandalen; zij die de hoofden van de armen vertrappen als het stof van de aarde en de weg van de ellendigen doen afwijken” (vv. 6-7)[b:Amos 2, 6-7]. Het verband tussen armoede en onrechtvaardigheid wordt ook benadrukt in Jesaja: “Wee degenen die onrechtvaardige decreten uitvaardigen en haastig onderdrukkende vonnissen schrijven, om de ellendigen gerechtigheid te ontzeggen en de armen van mijn volk hun recht te ontnemen, om weduwen tot hun prooi te maken en wezen te beroven” (Jes. 10, 1-2)[b:Jes. 10, 1-2].

Dit verband verklaart ook waarom er zoveel voorschriften zijn ter bescherming van de armen en de sociaal zwakkeren: “Je mag de weduwe of de wees niet mishandelen. Als je hem mishandelt en hij roept mij om hulp, dan zal ik zijn roep horen” (Ex. 22, 21-22)[b:Ex. 22, 21-22]. (Spr. 22, 22-23; Sir. 4, 1-10)[[b:Spr. 22, 22-23; Sir. 4, 1-10]] De armen verdedigen is God, de vader van de armen, eren. Daarom is vrijgevigheid jegens hen gerechtvaardigd en aan te bevelen. (Deut. 15, 1-11; Deut. 24, 10-15; Spr. 14, 21; Spr. 17, 5)[[b:Deut. 15, 1-11; Deut. 24, 10-15; Spr. 14, 21; Spr. 17, 5]]

Naarmate het thema van de armoede steeds verder wordt uitgediept, krijgt het een religieuze waarde. God spreekt over ‘zijn’ armen (Jes. 49, 13)[[b:Jes. 49, 13]] die worden geïdentificeerd met ‘het overblijfsel van Israël’, een nederig en arm volk, volgens een uitdrukking van de profeet Zefanja. (Sef. 3, 12)[[b:Sef. 3, 12]] Ook van de toekomstige Messias wordt gezegd dat hij zich de armen en onderdrukten ter harte zal nemen, zoals Jesaja zich uitdrukt in de bekende tekst over de spruit die uit de stam van Isaï zal voortkomen: “Hij zal de armen rechtvaardig oordelen en eerlijke beslissingen nemen voor de onderdrukten van het land” (Jes. 11, 4)[b:Jes. 11, 4].

Daarom wordt in het Nieuwe Testament de blijde boodschap van bevrijding aan de armen verkondigd, zoals Jezus zelf benadrukt, door de profetie uit het boek Jesaja op zichzelf toe te passen: “De Geest van de Heer rust op mij; daarom heeft Hij mij gezalfd en mij gezonden om aan de armen het goede nieuws te brengen, om aan gevangenen bevrijding te verkondigen en aan blinden het zicht; om onderdrukten in vrijheid te stellen en een genadejaar van de Heer te verkondigen” (Lc. 4, 18)[b:Lc. 4, 18] (Jes. 61, 1-2)[[b:Jes. 61, 1-2]]

We moeten de innerlijke houding van de armen aannemen om deel te hebben aan het “koninkrijk der hemelen.” (Mt. 5, 3; Lc. 6, 20)[[b:Mt. 5, 3; Lc. 6, 20]] In de gelijkenis van het grote feestmaal worden de armen samen met de kreupelen, de blinden, de verlamden, kortom de meest lijdende en gemarginaliseerde sociale groepen, uitgenodigd voor het feestmaal. (Lc. 14, 21)[[b:Lc. 14, 21]] De heilige Jakobus zal zeggen dat God “de armen naar de wereld uitverkoren om rijk te zijn in het geloof en erfgenamen van het koninkrijk dat Hij beloofd heeft aan wie Hem liefhebben” (Jak. 2, 5)[b:Jak. 2, 5].

De “evangelische” armoede impliceert altijd een grote liefde voor de armsten van deze wereld. In dit derde jaar van voorbereiding op het grote jubileum moeten we God herontdekken als de zorgzame Vader die zich over het menselijk lijden buigt om degenen die erdoor worden getroffen, weer op te beuren. Ook onze naastenliefde moet zich vertalen in delen en menselijke ontplooiing, opgevat als integrale groei van elke persoon.

De radicaliteit van het evangelie heeft door de geschiedenis heen vele volgelingen van Jezus ertoe aangezet om armoede na te streven, zelfs tot het punt dat zij hun bezittingen verkochten en als aalmoes weggeven. Armoede wordt hier een deugd die niet alleen het lot van de arme verlicht, maar ook een spirituele weg wordt waardoor hij ware rijkdom kan verwerven, namelijk een onuitputtelijke schat in de hemel. (Lc. 12, 32-34)[[b:Lc. 12, 32-34]] Materiële armoede is nooit een doel op zich, maar een middel om Christus te volgen, die, zoals Paulus de Korinthiërs herinnert, “rijk was, maar zich voor jullie arm heeft gemaakt, opdat jullie rijk zouden worden door zijn armoede” (2 Kor. 8, 9)[b:2 Kor. 8, 9].

Hier kan ik niet nalaten nogmaals op te merken dat de armen vandaag de dag een uitdaging vormen, vooral voor de welvarende volkeren van onze planeet, waar miljoenen mensen in onmenselijke omstandigheden leven en velen letterlijk van honger sterven. Het is niet mogelijk om God de Vader aan deze broeders en zusters te verkondigen zonder ons in te zetten om in naam van Christus mee te werken aan de opbouw van een rechtvaardigere samenleving.

De Kerk heeft zich altijd, en in het bijzonder met haar sociale leer, van Rerum Novarum[651] tot Centesimus Annus[3], ingezet om het probleem van de allerarmsten aan te pakken. Het grote jubileum van 2000[d:17] moet worden beleefd als een nieuwe gelegenheid voor een krachtige bekering van de harten, opdat de Geest in deze richting nieuwe getuigen moge doen opstaan. Christenen moeten, samen met alle mensen van goede wil, door middel van passende economische en politieke programma's bijdragen aan de structurele veranderingen die zo nodig zijn om de mensheid te bevrijden van de plaag van de armoede. vgl: Centesimus Annus, 57[[[3|57]]]