Gods ontwapenende liefde en de roeping tot een nieuwe weg van vrede

Dierbare broeders en zusters,

Vandaag, op het hoogfeest van Maria, de heilige Moeder van God, aan het begin van het nieuwe burgerlijke jaar, reikt de liturgie ons de woorden aan van een prachtige zegen: “De Heer zegene u en behoede u. De Heer doe zijn aangezicht over u lichten en zij u genadig. De Heer verheffe zijn aangezicht over u en geve u vrede” (Num. 6, 24-26)[b:Num. 6, 24-26].

In het boek Numeri volgt deze zegen op de voorschriften over de toewijding van de nazireeërs. Zij onderstreept de heilige en vruchtbare betekenis van het aanbieden van gaven binnen de relatie tussen God en het volk Israël. De mens biedt de Schepper alles aan wat hij ontvangen heeft, en God antwoordt door zijn welwillende blik naar hem toe te wenden, zoals Hij dat deed bij het begin van de schepping. (Gen. 1, 31)[[b:Gen. 1, 31]]

Het volk tot wie deze zegen werd gericht, was een bevrijd volk: mannen en vrouwen die na een lange periode van slavernij opnieuw waren geboren, dankzij Gods ingrijpen en het edelmoedige antwoord van zijn dienaar Mozes. In Egypte hadden zij bepaalde zekerheden gekend: voedsel, onderdak en een zekere stabiliteit. Maar dat alles ging ten koste van hun vrijheid. Als slaven werden zij onderdrukt door een tirannie die steeds meer eiste en steeds minder gaf. (Ex. 5, 6-7)[[b:Ex. 5, 6-7]]

In de woestijn gingen veel van die vroegere zekerheden verloren. In ruil daarvoor ontvingen zij vrijheid, die gestalte kreeg in een open weg naar de toekomst, in de gave van een wet vol wijsheid en in de belofte van een land waar zij zonder boeien of ketenen konden leven en groeien. Het was, in één woord, een wedergeboorte.

Zo houdt de liturgie ons bij het begin van het nieuwe jaar voor dat voor ieder van ons elke dag het begin kan zijn van een nieuw leven, dankzij Gods overvloedige liefde, zijn barmhartigheid en het antwoord van onze vrijheid. Het is mooi om het komende jaar op die manier te zien: als een open weg die ontdekt mag worden. Door de genade kunnen wij die weg met vertrouwen gaan, als vrije mensen en dragers van vrijheid, vergeven en bereid tot vergeving, in het vertrouwen dat de Heer ons nabij blijft en ons steeds vergezelt.

Deze waarheid klinkt mee wanneer wij het mysterie van Maria’s goddelijke moederschap vieren. Door haar “ja” gaf zij een menselijk gelaat aan de bron van alle barmhartigheid en goedheid: het gelaat van Jezus. Door zijn ogen – eerst als kind, daarna als jongeman en als volwassene – bereikt de liefde van de Vader ons en brengt zij ons tot vernieuwing.

Daarom willen wij, terwijl wij op weg gaan naar de nieuwe en unieke dagen die ons te wachten staan, de Heer vragen ons te laten leven onder de warmte van zijn vaderlijke omarming en onder het licht van zijn welwillende blik. Zo kunnen wij dieper beseffen wie wij zijn en naar welke wonderlijke bestemming wij onderweg zijn. vgl: Gaudium et Spes, 41[[[575|41]]] Tegelijk mogen wij God eer brengen door gebed, door een heilig leven en door voor elkaar spiegels te worden van zijn goedheid.

De heilige Augustinus leerde dat in Maria “de Schepper van de mens mens werd: opdat Hij die de sterren bestuurt, aan de borst van een vrouw zou drinken; opdat Hij die het Brood is, zou hongeren … om ons te bevrijden, ook al waren wij dat niet waard.” 191, 1.1[[880]] Daarmee bracht Augustinus een wezenlijk kenmerk van Gods gelaat onder woorden: de volledige gratuitheid van zijn liefde.

Zoals ik heb benadrukt in de Boodschap voor deze Werelddag van de Vrede, stelt God zich aan ons voor als “ongewapend en ontwapenend”, weerloos als een pasgeborene in een kribbe. Hij leert ons zo dat de wereld niet wordt gered door zwaarden te scherpen, noch door te oordelen, te onderdrukken of broeders en zusters uit te schakelen. Zij wordt gered door onvermoeibaar te zoeken naar verstaan, vergeving, bevrijding en gastvrijheid voor allen, zonder berekening en zonder angst.

Dit is het gelaat van God dat Maria in haar schoot heeft laten gestalte krijgen en groeien, en dat haar leven volledig heeft omgevormd. Het is het gelaat dat zij verkondigde in het tere en vreugdevolle licht van haar ogen terwijl zij Hem droeg; het gelaat waarvan zij dagelijks de schoonheid aanschouwde in haar huis, terwijl Jezus opgroeide als kind, jongen en jongeman; en het gelaat dat zij met het hart van een nederige leerling volgde langs de wegen van zijn zending, tot aan het kruis en de verrijzenis.

Ook zij legde daarbij elke vorm van zelfbescherming af. Zij liet verwachtingen, aanspraken en zekerheden los – zoals moeders zo vaak doen – en wijdde haar leven zonder voorbehoud aan de Zoon die zij uit genade had ontvangen, om Hem op haar beurt aan de wereld terug te schenken.

In Maria’s goddelijke moederschap zien wij zo de ontmoeting van twee immense, “ongewapende” werkelijkheden: die van God, die afziet van elk voorrecht van zijn goddelijkheid om in het vlees geboren te worden (Fil. 2, 6-11)[[b:Fil. 2, 6-11]], en die van een mens die zich in vertrouwen en volheid toevertrouwt aan Gods wil. In een volmaakte daad van liefde biedt zij Hem het grootste vermogen dat zij bezit: haar vrijheid.

Bij het overwegen van dit mysterie nodigde de heilige Johannes Paulus II ons uit te kijken naar wat de herders in Bethlehem aantroffen: “de ontwapenende tederheid van het Kind, de verrassende armoede waarin Hij wordt gevonden en de nederige eenvoud van Maria en Jozef. Deze werkelijkheid veranderde hun leven en maakte hen tot boodschappers van heil.”

Hij sprak deze woorden aan het einde van het Grote Jubeljaar 2000[d:17], in bewoordingen die ook vandaag weerklank vinden. Hij wees op de vele gaven en kansen die dat jaar had geschonken: in ontvangen en geschonken vergeving, in de gedachtenis van de martelaren, in het luisteren naar de kreet van de armen van de wereld. In dat alles, zo zei hij, hebben ook wij iets mogen ervaren van Gods heilzame aanwezigheid in de geschiedenis, ja zelfs de vernieuwende kracht van zijn liefde.

Zoals Christus destijds de herders riep die zich haastten om Hem te aanbidden, zo vraagt Hij ook vandaag van de gelovigen, aan wie Hij de vreugde van de ontmoeting heeft geschonken, de bereidheid om opnieuw op weg te gaan om zijn Evangelie, oud en altijd nieuw, te verkondigen. Hij zendt hen om onze menselijke geschiedenis en cultuur te bezielen met zijn heilzame boodschap.

Dierbare broeders en zusters, op dit hoogfeest, aan het begin van het nieuwe jaar en nu het Jubeljaar van de Hoop[d:550] zijn voltooiing nadert, willen wij in geloof naderen tot de kerststal. Laten wij haar benaderen als de plaats bij uitstek van ongewapende en ontwapenende vrede, als een plaats van zegen waar wij gedenken wat de Heer heeft gedaan in de heilsgeschiedenis en in ons eigen leven. En laten wij dan, zoals de nederige getuigen bij de grot, opnieuw op weg gaan, God verheerlijkend en prijzend om alles wat wij gezien en gehoord hebben. Dat moge onze inzet zijn voor de komende maanden, ja voor heel ons christelijk leven.