Open brief aan Zijne Heiligheid paus Leo XIV

Heilige Vader,

Met eerbied voor het ambt dat u als opvolger van de heilige Petrus is toevertrouwd, en in verbondenheid met de Kerk die Christus op de apostelen heeft gebouwd, richt ik mij tot u met deze open brief. Ik doe dat niet lichtvaardig. Wat mij ertoe brengt deze woorden openbaar uit te spreken, is een zorg die uiteindelijk iedere andere kerkelijke overweging overstijgt: het heil van de zielen. Salus animarum suprema lex — het heil van de zielen is de hoogste wet. Mijn vraag is een eenvoudige en ernstige: helpt het synodale proces de zielen daadwerkelijk dichter bij Christus en bij het eeuwige heil te brengen? Dat is voor mij de beslissende vraag.

Heilige Vader, ik besef ten volle dat het Petrusambt een verantwoordelijkheid draagt waarvan iemand die buiten dat ambt staat slechts een vermoeden kan hebben. Juist daarom schrijf ik deze woorden niet vanuit gebrek aan eerbied voor het pauselijk ambt, maar vanuit liefde voor datzelfde ambt. Petrus heeft van Christus immers niet alleen de opdracht ontvangen de broeders te verenigen, maar ook hen in het geloof te versterken: “En gij, wanneer gij eenmaal tot inkeer zijt gekomen, versterk dan uw broeders.” De wereld heeft uiteindelijk weinig aan een Kerk die slechts herhaalt wat de wereld zelf reeds denkt. Zij heeft behoefte aan een Kerk die haar, met liefde maar zonder vrees, wijst op Christus.

Mijn bezorgdheid over de Synode over Synodaliteit moet in dat licht worden gelezen. En bovenal vraag ik mij af wat dit alles betekent voor de eenvoudige gelovige die van zijn Kerk geen permanent proces verwacht, maar duidelijkheid over de weg naar God.

Deze brief is daarom geen aanklacht tegen personen. Evenmin wil ik de goede bedoelingen ontkennen van de velen die zich oprecht voor het synodale proces hebben ingezet. Goede bedoelingen verdienen erkenning. Maar goede bedoelingen ontslaan ons niet van de plicht de vruchten te onderzoeken. Christus zelf heeft ons daarvoor een eenvoudig criterium gegeven: “Aan hun vruchten zult gij hen kennen.” Daarom meen ik dat na jaren van synodale consultaties, bijeenkomsten, rapporten en documenten de tijd gekomen is om in alle openheid naar die vruchten te vragen. Niet vanuit cynisme, maar vanuit liefde voor de Kerk. Niet vanuit nostalgie naar een geïdealiseerd verleden, maar vanuit zorg voor haar toekomst. En niet om een kerkpolitieke strijd te voeren, maar omdat achter alle discussies een werkelijkheid ligt die oneindig belangrijker is: het eeuwige heil van de zielen die Christus aan zijn Kerk heeft toevertrouwd. Vanuit die zorg, Heilige Vader, leg ik u de volgende beschouwing voor.

De Synode over synodaliteit
Wie de Synode over Synodaliteit uitsluitend beoordeelt aan de hand van haar eigen doelstellingen, kan zonder moeite een positief verhaal schrijven. Er is geluisterd. Er is gesproken. Er zijn duizenden mensen geraadpleegd. Bisschoppen, priesters, religieuzen en leken kwamen bijeen. Er werd gesproken over gemeenschap, participatie en missie. Er ontstond zelfs een nieuwe kerkelijke woordenschat: synodaliteit, luisteren, onderscheiding, participatie, conversation in the Spirit, processen op gang brengen.

Maar men kan dezelfde geschiedenis ook vanuit een geheel ander perspectief bekijken. Laat ik maar de ongemakkelijke vraag stellen: Wat heeft dit alles eigenlijk opgeleverd? Niet: hoeveel bijeenkomsten zijn er georganiseerd? Niet: hoeveel rapporten zijn er geschreven? Niet: hoeveel mensen hebben deelgenomen? Maar: is het geloof sterker geworden? Is Christus duidelijker verkondigd? Is de katholieke identiteit verdiept? Zijn meer mensen tot bekering gekomen? Is de zondagsmis beter bezocht? Zijn er meer priesterroepingen? Is de catechese krachtiger geworden? Is er grotere eerbied voor de Eucharistie ontstaan? Is de morele leer van de Kerk duidelijker geworden? Is de missionaire moed toegenomen?

Wanneer men dergelijke vragen stelt, kan men onmogelijk de Synode als een succes beschouwen. Daar komt inmiddels nog iets bij. De synodale onderneming is niet werkelijk afgesloten. De officiële implementatiefase loopt door en moet via diocesane, nationale en continentale bijeenkomsten uiteindelijk uitkomen bij een kerkelijke assemblee in Rome in oktober 2028. In mei 2026 heeft het Vaticaan daarvoor opnieuw een uitgebreid traject gepubliceerd. Dat maakt de kritiek des te relevanter. Wat ooit begon als een synode van 2021–2024 dreigt een permanente bestuursvorm te worden.

Een synode over een synode
Het eerste merkwaardige aspect zit al in de naam: Synode over Synodaliteit. Traditioneel werd een synode bijeengeroepen omdat de Kerk ergens over moest spreken. Over evangelisatie, huwelijk en gezin, priesterschap, Eucharistie, de Schrift, een ketterij, een pastorale crisis of een concreet probleem. Bij de synode over synodaliteit wordt het proces zelf tot onderwerp gemaakt. Men zou het kunnen vergelijken met een vergadering die eindeloos bijeenkomt om te bespreken hoe men voortaan moet vergaderen.

De Kerk kent sinds de oudheid concilies en synodes. De apostelen kwamen in Jeruzalem bijeen. Bisschoppen beraadslaagden met elkaar. Pausen raadpleegden bisschoppen. De grote oecumenische concilies zijn ondenkbaar zonder gezamenlijk kerkelijk overleg. Maar dat is iets anders dan synodaliteit als permanent kerkelijk paradigma. De klassieke synode was een middel. In het hedendaagse synodale discours dreigt synodaliteit zelf een doel te worden. En precies daar begint vanuit traditioneel katholiek perspectief het probleem.

De Kerk is geen gesprek maar een ontvangen werkelijkheid
De Kerk begint namelijk niet met onze dialoog. Zij begint met Christus. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar het heeft verstrekkende gevolgen. Christus heeft geen discussiegroep opgericht. Hij riep apostelen. Hij gaf hun gezag. Hij zond hen uit om te verkondigen, te dopen en te onderwijzen: “Gaat dus en maakt alle volkeren tot mijn leerlingen.” De richting is daarbij fundamenteel. Het geloof ontstaat niet doordat de Kerk eerst inventariseert wat mensen geloven en vervolgens uit al die ervaringen een gemeenschappelijke overtuiging destilleert. Het geloof wordt ontvangen.

Paulus gebruikt daarvoor voortdurend woorden als ontvangen, overleveren, bewaren. De Kerk bezit de Openbaring niet omdat zij haar heeft bedacht, maar omdat zij haar heeft ontvangen. Dat betekent dat het christendom in wezen niet democratisch kan zijn. Niet omdat democratie als staatsvorm slecht zou zijn, maar omdat waarheid niet bij meerderheid van stemmen ontstaat. Als morgen 90 procent van de katholieken niet meer in de werkelijke tegenwoordigheid van Christus in de Eucharistie zou geloven, zou Christus daarom niet minder werkelijk tegenwoordig zijn. Als 80 procent een bepaalde morele leer afwijst, wordt die leer daardoor niet automatisch onwaar. Waarheid wordt niet geproduceerd door consensus. Dat vormt het eerste grote spanningsveld rond het synodale project.

Luisteren: naar wie?
Een sleutelwoord tijdens het gehele proces was luisteren (alsof we dat nooit gedaan hebben). Op zichzelf is daar niets tegen in te brengen. Een bisschop moet luisteren. Een priester moet luisteren. Christenen moeten naar elkaar luisteren. Een herder die nooit luistert naar zijn kudde is geen goede herder. Maar onmiddellijk volgt de vraag: Naar wie moet de Kerk vooral luisteren? Het traditionele antwoord luidt: naar Christus, naar de Schrift, naar de apostolische Traditie, naar de heiligen, naar het getuigenis van twintig eeuwen christendom, naar het leergezag. En uiteraard óók naar de gelovigen.

In bepaalde synodale teksten lijkt de volgorde echter gemakkelijk te worden omgekeerd. Men begint bij ervaringen, verlangens, frustraties en verwachtingen van hedendaagse mensen en vraagt vervolgens hoe de Kerk daarop moet reageren. Dat lijkt pastoraal aantrekkelijk, maar bevat een gevaar. Want wat gebeurt er wanneer de verlangens van de moderne mens botsen met het Evangelie? Dan moet niet het Evangelie veranderen; dan moet de mens veranderen. Dat heet in het christendom bekering. En juist dat woord klinkt opmerkelijk weinig in veel moderne kerkelijke discussies.

De grote afwezige: bekering
Hier ligt de diepste zwakte van het hele project. De Kerk bestaat niet primair om mensen te bevestigen in wat zij reeds zijn. Zij bestaat om hen tot Christus te brengen. De eerste woorden van Jezus’ openbare prediking zijn niet: “Vertel Mij eerst hoe u zich bij de huidige kerkelijke structuren voelt.” Maar: “Bekeert u en gelooft in de Blijde Boodschap.” Dat is aanzienlijk minder bureaucratisch. En aanzienlijk radicaler.

De Kerk van de martelaren heeft de Romeinse wereld niet veranderd door luisterbijeenkomsten te organiseren over de vraag hoe Romeinen de christelijke gemeenschap inclusiever zouden kunnen ervaren. Zij verkondigde Christus. Petrus verkondigde Christus. Paulus verkondigde Christus. Franciscus verkondigde Christus. Dominicus verkondigde Christus. Franciscus Xaverius verkondigde Christus. Johannes Maria Vianney verkondigde Christus. Moeder Teresa verkondigde Christus. Johannes Paulus II verkondigde Christus. Zij luisterden ongetwijfeld naar mensen. Maar luisteren was nooit het eindpunt. Het eindpunt was bekering tot Christus.

De olifant in de synodale vergaderzaal
Er is bovendien een merkwaardige discrepantie tussen de problemen waarover in het synodale proces uitvoerig gesproken wordt en de feitelijke crisis waarin vooral de westerse Kerk verkeert. De fundamentele problemen van de Kerk in Nederland, België, met name Duitsland, maar ook van grote delen van West-Europa zijn niet moeilijk te herkennen. Kerken lopen leeg. Parochies worden samengevoegd. Kloosters verdwijnen. Religieuze orden vergrijzen. Kennis van het katholieke geloof neemt af. De biecht is voor veel katholieken vrijwel verdwenen. Het aantal priesterroepingen blijft op veel plaatsen gering. Veel gedoopten geloven nauwelijks nog in wezenlijke geloofswaarheden. Onder grote groepen katholieken is het sacramentele leven ernstig verzwakt. Tegen die achtergrond zou men verwachten dat een wereldwijde kerkelijke operatie vooral één vraag stelde: Hoe kunnen wij de wereld opnieuw voor Christus winnen?

Maar veel aandacht gaat uit naar structuren, participatie, besluitvormingsprocessen, verantwoordelijkheid voor vrouwen, inclusiviteit, gezagsverhoudingen en de manier waarop kerkelijke organen functioneren. Dat kunnen legitieme onderwerpen zijn. Maar een brandend huis heeft andere prioriteiten dan zaken van huishoudelijke aard.

Een kerkelijke Parkinsonwet
Instellingen die hun oorspronkelijke doel uit het oog verliezen, gaan vaak steeds intensiever over hun eigen organisatie praten. Bedrijven spreken dan eindeloos over processen. Universiteiten over governance. Overheden over participatiemodellen. En kerkelijke organisaties over structuren. Hoe minder evangelisatie, des te meer commissies over evangelisatie. Hoe minder roepingen, des te meer documenten over roepingen. Hoe minder mensen naar de kerk komen, des te langer de vergaderingen over kerk-zijn worden. Dat klinkt cynisch, maar er zit een ernstige gedachte achter: bureaucratie kan de illusie van activiteit wekken terwijl de realiteit het tegendeel laat zien. Men koerst zonder kompas.

De verwachtingen die niet waargemaakt kunnen worden
Het synodale proces heeft verwachtingen gewekt. Dat gebeurde vooral doordat tijdens de verschillende consultatiefasen thema’s werden toegelaten die raken aan zaken waarover de Kerk reeds duidelijke leer bezit. Het vrouwelijk diaconaat. Het priesterschap. Seksuele moraal. Homoseksuele relaties. De verhouding tussen leken en clerus. Kerkelijk gezag. Decentralisatie. De positie van vrouwen. Wanneer zulke onderwerpen jarenlang worden “besproken”, ontstaat vanzelf de indruk dat zij uiteindelijk ook veranderd kunnen worden. Anders zou men er immers niet eindeloos over spreken.

Daar ontstaat een pastorale paradox. Mensen wordt gevraagd hun verwachtingen uit te spreken. Vervolgens blijken sommige verwachtingen onmogelijk te vervullen zonder de continuïteit met de katholieke leer in gevaar te brengen. Wat gebeurt er dan? Teleurstelling alom. De Kerk heeft dan zelf verwachtingen gewekt die zij uiteindelijk niet kan honoreren. Dat is geen pastorale winst. Het is een recept voor frustratie.

De protestantisering van het katholieke kerkbegrip
Vanuit traditionalistisch perspectief is hier bovendien een historische ironie zichtbaar. Een aantal elementen van de moderne synodale cultuur vertoont juist overeenkomsten met ontwikkelingen die men in protestantse kerken al decennialang kan waarnemen. Meer nadruk op participatie. Meer bestuurlijke inspraak. Meer overlegstructuren. Meer gewicht voor plaatselijke gemeenschappen. Meer nadruk op individuele ervaring. Meer discussie over veranderende maatschappelijke opvattingen. Minder vanzelfsprekendheid van hiërarchisch gezag. Dat hoeft op zichzelf niet allemaal verkeerd te zijn. Maar de historische vraag is onvermijdelijk: Heeft dit model in de protestantse wereld geleid tot een spectaculaire christelijke herleving? In grote delen van West-Europa luidt het antwoord duidelijk: nee. Waarom zou de katholieke Kerk dan precies de bestuurlijke en pastorale patronen overnemen van kerkgenootschappen die dezelfde secularisatie vaak nog eerder en sterker hebben ondergaan? Een patiënt geneest zelden door het medicijn over te nemen van de patiënt in het bed naast hem die er nog slechter aan toe is.

Het vergeten alternatief: steven naar heiligheid
De grote katholieke hervormingen zijn bijna nooit begonnen met structuren. Ze begonnen met heiligen. Na perioden van corruptie kwamen hervormers. Benedictus, Bernardus, Franciscus, Dominicus, Catharina van Siena, Ignatius van Loyola, Teresa van Ávila, Carolus Borromeus, Franciscus van Sales, Johannes Bosco, Thérèse van Lisieux, Maximiliaan Kolbe, Johannes Paulus II. Hun programma was verrassend eenvoudig: word heilig.

Want een heilige heeft een missionaire kracht die geen beleidsdocument kan evenaren. Een parochie met een heilige pastoor heeft meer toekomst dan een bisdom met twintig werkgroepen over synodaliteit en duur betaalde managers. Een klooster met tien vurige religieuzen evangeliseert meer dan honderd pagina’s kerkelijk jargon. Een priester die zichtbaar gelooft dat hij bij het altaar voor God staat, kan meer mensen tot geloof brengen dan een conferentie over participatieve liturgie.

Hier ligt misschien het alternatief dat de Synode onvoldoende heeft benadrukt: niet minder luisteren, maar meer heiligheid. Niet minder participatie, maar meer bekering. Niet minder dialoog, maar meer verkondiging.

De liturgie als lakmoesproef
Vanuit traditioneel perspectief is het bovendien opvallend dat de crisis van de liturgie relatief weinig centraal stond. Want als men werkelijk wil weten hoe het met een Kerk gesteld is, moet men kijken naar haar eredienst. Lex orandi, lex credendi. Hoe men bidt, daarin uit zich het geloof.

Wanneer katholieken nauwelijks meer begrijpen dat de Mis het offer van Christus sacramenteel tegenwoordig stelt, wanneer het besef van het heilige verzwakt, wanneer stilte verdwijnt, wanneer biechtstoelen leegstaan en eucharistische aanbidding marginaal wordt, dan heeft de Kerk geen bestuursprobleem. Dan heeft zij een geloofsprobleem. Een nieuwe participatiestructuur kan dat niet oplossen. Een nieuwe vergadering evenmin. Een herontdekking van God misschien wel.

De paradox van participatie
Het synodale project benadrukt participatie. Maar hier verschijnt een merkwaardige paradox. De mensen die intensief deelnemen aan kerkelijke consultatieprocessen zijn niet noodzakelijk representatief voor de gehele Kerk. De stille katholiek die iedere ochtend de Mis bezoekt, de rozenkrans bidt en zijn kleinkinderen catechese geeft, schrijft doorgaans geen synodaal rapport. De jonge katholiek die drie uur reist om een traditionele liturgie bij te wonen, zit doorgaans niet in de diocesane werkgroep. De moeder van zes kinderen die haar gezin katholiek probeert op te voeden, heeft wellicht weinig tijd voor luisterbijeenkomsten. Een contemplatieve zuster vult geen enquête in. Maar hun geloof kan dieper geworteld zijn dan dat van professionele kerkelijke vergaderaars. Wie alleen luistert naar degenen die naar de microfoon komen, kan gemakkelijk vergeten dat het Volk Gods groter is dan de kring rond de vergadertafel.

Synodaliteit of collegialiteit?
Misschien zou een deel van de verwarring verdwijnen wanneer men opnieuw preciezer sprak. De katholieke traditie kent een helder begrip: collegialiteit. De bisschoppen vormen samen met en onder Petrus het bisschoppencollege. Daarnaast bestaan priesterraden, pastorale raden, synodes, kapittels, religieuze gemeenschappen en talloze andere vormen van beraad. Waarom was daarvoor een nieuwe allesomvattende categorie nodig: synodaliteit?

Juist omdat het begrip zo ruim is - er is geen definitie van te bedenken - kan iedereen er iets anders onder verstaan. Voor de een betekent het luisteren. Voor de ander decentralisatie. Voor een derde democratisering. Voor een vierde pastorale vernieuwing. Voor een vijfde hervorming van het ambt. Voor een zesde een andere seksuele moraal. Een begrip dat alles kan betekenen, betekent uiteindelijk niets. Daarom is de vraag naar proportionaliteit gerechtvaardigd. Hoeveel energie moet hierin nog worden gestoken? Hoeveel vergaderingen? Hoeveel synodale teams? Hoeveel rapporten? Hoeveel evaluaties van evaluaties?

En vooral: wat zou er gebeuren wanneer dezelfde hoeveelheid tijd, geld, intellectuele energie en bisschoppelijke aandacht zou worden geïnvesteerd in catechese, seminaries, katholiek onderwijs, liturgie, biecht, eucharistische aanbidding, huwelijkspastoraal en directe evangelisatie? Dat is een retorische vraag, dunkt mij.

Het diepste probleem: ecclesiologie
Uiteindelijk gaat de discussie daarom niet werkelijk over vergaderen. Zij gaat over de vraag: Wat is de Kerk? Is zij primair een gemeenschap die gezamenlijk zoekt wat zij moet worden? Of is zij primair een goddelijke werkelijkheid die heeft ontvangen wat zij moet zijn? Het katholieke antwoord kan slechts het tweede zijn. De Kerk moet zich voortdurend bekeren, maar zij is gebouwd op de apostelen. Zij bewaart een geloof dat zij niet zelf heeft uitgevonden. Daarom moet iedere synodaliteit uiteindelijk begrensd worden door iets dat niet synodaal ter discussie staat: de waarheid die Christus heeft geopenbaard.

De wereld wacht niet op een synodale Kerk
En hier ligt wellicht de grootste tragiek. De moderne wereld verkeert in een buitengewone geestelijke crisis. Mensen zoeken betekenis. Jongeren zoeken identiteit. Eenzaamheid neemt toe. Gezinnen vallen uiteen. Technologie dringt steeds dieper het menselijk bestaan binnen. Pornografie vervormt seksualiteit. Materialisme bevredigt niet. Klimaatverandering wordt voor velen een surrogaatgodsdienst. Mensen zijn bang voor de dood maar weten nauwelijks nog waarvoor zij leven. En midden in die wereld bezit de Kerk iets buitengewoons. Zij bezit het Evangelie. De sacramenten. De Eucharistie. De biecht. Tweeduizend jaar wijsheid. De Schrift. De kerkvaders. Thomas van Aquino. Augustinus. De mystici. De heiligen. Een ongeëvenaarde traditie van kunst, muziek, filosofie, moraal en spiritualiteit. En bovenal: Jezus Christus.

De wereld wacht niet op nóg een organisatie die naar haar luistert. Daarvan zijn er genoeg. De wereld wacht op iemand die haar vertelt waarvoor zij geschapen is.

Van Emmaüs naar Jeruzalem
Misschien biedt het evangelie van de Emmaüsgangers uiteindelijk het beste model voor authentieke katholieke synodaliteit. Christus loopt met de leerlingen mee. Hij luistert inderdaad. Hij vraagt wat hen bezighoudt. Hij laat hen spreken. Hun teleurstelling krijgt ruimte. Tot zover zou iedere synodale handleiding enthousiast kunnen instemmen. Maar dan gebeurt het beslissende. Christus bevestigt hun interpretatie niet. Hij corrigeert haar. Hij opent voor hen de Schriften. Hij leert hun hoe zij de gebeurtenissen moeten verstaan. En uiteindelijk herkennen zij Hem bij het breken van het brood. Dat is katholieke synodaliteit in haar zuiverste vorm. En daarna blijven de leerlingen niet eindeloos in Emmaüs bijeen om hun wandelervaring te evalueren. Ze staan op. Ze keren terug naar Jeruzalem. Ze gaan verkondigen. Het synodale proces is in Emmaus blijven hangen en de vraag is of ze daar nog weg geraken. We zijn zo druk bezig te bespreken hoe de Kerk samen op weg moet zijn, dat we soms vergeten waarheen zij onderweg is.

De katholieke Kerk heeft uiteindelijk geen behoefte aan een permanente synode over zichzelf. Zij heeft behoefte aan heiligen. Aan bisschoppen die onderwijzen. Aan priesters die bidden. Aan religieuzen die radicaal voor God leven. Aan ouders die het geloof doorgeven. Aan jongeren die ontdekken dat waarheid meer is dan een mening. Aan liturgie waarin God werkelijk centraal staat. Aan biechtstoelen waarin zondaars vergeving vinden. Aan seminaries waarin mannen gevormd worden die bereid zijn hun leven aan Christus te geven. Aan katholieken die niet voortdurend vragen hoe de Kerk zich aan de wereld moet aanpassen, maar die de moed hebben de wereld uit te nodigen zich door Christus te laten veranderen.

Want uiteindelijk heeft Christus zijn Kerk niet de wereld ingestuurd met de woorden: Ga heen en organiseert overal synodale processen. Hij zei: “Gaat uit over de hele wereld en verkondigt het Evangelie aan heel de schepping.” Daarmee begon de Kerk. En telkens wanneer zij werkelijk vernieuwd werd, begon zij daar opnieuw.

Heilige Vader,
Sta mij toe deze brief te besluiten met dezelfde gedachte waarmee ik hem begon: het heil van de zielen. Ik hoop en bid dat onder uw pontificaat opnieuw met grote helderheid zichtbaar mag worden dat de Kerk niet geroepen is zichzelf eindeloos te bespreken, maar Christus te verkondigen; niet de tijdgeest te weerspiegelen, maar de wereld naar het eeuwige leven te leiden.

Juist van de opvolger van Petrus mogen de gelovigen verwachten dat hij, te midden van de verwarring van onze tijd, de broeders in het geloof versterkt. Dat hij ons eraan herinnert dat de waarheid die de Kerk verkondigt geen bezit is waarover wij naar believen kunnen beschikken, maar een kostbare schat die wij hebben ontvangen en ongeschonden moeten doorgeven. Dat hij moed geeft aan priesters die trouw hun roeping vervullen, aan religieuzen die hun leven aan God hebben toegewijd, aan ouders die tegen de stroom in hun kinderen katholiek proberen op te voeden, en aan jonge mensen die juist in een tijd van relativisme verlangen naar waarheid, heiligheid, schoonheid en het radicale avontuur van een leven met Christus.

Mijn bede aan u is daarom eenvoudig: geef ons duidelijkheid. Wanneer de wereld onzeker spreekt, laat Petrus helder spreken. Wanneer de Kerk vermoeid raakt door interne discussies, wijs ons opnieuw naar Christus. Wanneer wij ons verliezen in processen en structuren, herinner ons dan aan onze opdracht. Wanneer wij bang worden het Evangelie in zijn volheid te verkondigen omdat het de moderne mens zou kunnen ergeren, herinner ons dan aan de woorden van Petrus zelf: “Heer, naar wie zouden wij gaan? Uw woorden zijn woorden van eeuwig leven.”

Heilige Vader, ik schrijf dit alles in oprechte eerbied voor uw ambt en met liefde voor de Kerk. Mijn kritiek op het synodale proces komt niet voort uit het verlangen verdeeldheid te zaaien, maar uit de vrees dat wij kostbare tijd verliezen terwijl zoveel mensen Christus niet meer kennen. De oogst is groot. De arbeiders zijn weinig. De kerken van het Westen lopen leeg, terwijl tegelijk nieuwe generaties opnieuw naar waarheid en transcendentie lijken te zoeken. Juist nu hebben wij geen aarzelende Kerk nodig, maar een missionaire Kerk die weet wat haar schat is en die niet bevreesd is die schat aan de wereld te tonen.

Daarom bid ik dat uw pontificaat gekenmerkt mag worden door een hernieuwde concentratie op wat uiteindelijk het hart van iedere ware kerkelijke hervorming vormt: Christus, bekering, heiligheid, Eucharistie, evangelisatie en het heil van de zielen. Want wanneer eenmaal alle synodes zijn afgelopen, alle documenten zijn geschreven, alle commissies zijn opgeheven en onze eigen namen zijn vergeten, blijft slechts de vraag die er werkelijk toe doet: hebben wij de mensen die aan onze zorg waren toevertrouwd dichter bij Jezus Christus gebracht?

Moge de heilige Petrus voor u ten beste spreken. Moge Onze-Lieve-Vrouw, Mater Ecclesiae, u onder haar bescherming bewaren. En moge de Heer u de wijsheid, moed en vaderlijke vastberadenheid schenken om zijn Kerk te leiden in waarheid en liefde.