De mystiek. De mystieke verschijnselen en de heiligheid

Eminenties, excellenties,
beste priesters, religieuzen,
beste broeders en zusters,

Het doet mij genoegen u te ontvangen aan het einde van het congres georganiseerd door het Dicasterie voor de heiligverklaringen[d:539] en gewijd aan de relatie tussen mystieke verschijnselen en heiligheid van leven. Het gaat om een van de mooiste dimensies van de geloofservaring, en ik dank u omdat u met deze verdieping hebt bijgedragen aan de waardering ervan en aan de verheldering van enkele aspecten die om onderscheiding vragen.

Zowel door de theologische reflectie als door de prediking en de catechese erkent de Kerk al eeuwenlang dat het bewustzijn van de intieme liefdesband met God de kern vormt van het mystieke leven. Dit genadevolle gebeuren openbaart zich in de vruchten die het voortbrengt, volgens het woord van de Heer: "Er bestaat geen goede boom die zieke vruchten voortbrengt, en evenmin een zieke boom die goede vruchten voortbrengt. Iedere boom immers wordt gekend aan zijn vruchten; men plukt geen vijgen van dorens, men oogst geen druiven van een braamstruik" (Lc. 6, 43-44)[b:Lc. 6, 43-44].

De mystiek kenmerkt zich dus door een ervaring die de louter rationele kennis overstijgt, niet door de verdienste van degene die haar beleeft, maar door een geestelijke gave, die zich op verschillende manieren kan manifesteren, zelfs met schijnbaar tegengestelde verschijnselen, zoals stralende visioenen of diepe duisternis, beproevingen of extases. Op zichzelf blijven deze uitzonderlijke gebeurtenissen echter secundair en niet essentieel ten opzichte van de mystiek en de heiligheid zelf: ze kunnen er tekenen van zijn, als bijzondere charisma’s, maar het ware doel is en blijft altijd de gemeenschap met God, die "interior intimo meo et superior summo meo" is III, 6, 11[[850]]

Bijgevolg zijn de buitengewone verschijnselen die de mystieke ervaring kunnen kenmerken, geen noodzakelijkheidsvoorwaarden om de heiligheid van een gelovige te erkennen: indien ze aanwezig zijn, versterken ze diens deugden niet als persoonlijke voorrechten, maar omdat ze gericht zijn op de opbouw van de hele Kerk, het mystieke lichaam van Christus. Wat het meest telt en wat het meest benadrukt moet worden bij het onderzoek van kandidaten voor een heiligverklaring, is hun volledige en voortdurende overeenstemming met de wil van God, geopenbaard in de Schriften en in de levende apostolische Traditie. Het is daarom belangrijk om de juiste balans te houden: zoals de zaken ter heiligverklaring niet enkel moeten worden bevorderd wanneer er sprake is van uitzonderlijke verschijnselen, zo moet er ook op worden gelet dat ze niet worden benadeeld als zulke verschijnselen deel uitmaken van het leven van de dienaren Gods.

Met niet-aflatende toeleg hebben het Magisterium, de theologie en de geestelijke schrijvers bovendien criteria aangereikt om authentieke spirituele verschijnselen, die kunnen geschieden in een sfeer van gebed en oprecht zoeken naar God, te onderscheiden van manifestaties die misleidend kunnen zijn. Om niet ten prooi te vallen aan een bijgelovige illusie, is het nodig dergelijke gebeurtenissen met voorzichtigheid te beoordelen, door middel van een nederige onderscheiding die in overeenstemming is met de leer van de Kerk.

Als een soort samenvatting van de praktijk, zegt de heilige Teresia van Ávila: "Het is klaar dat de hoogste volmaaktheid niet bestaat in innerlijke vertroostingen, niet in grote extases, niet in visioenen, niet in de geest van profetie, maar wel in zo’n gelijkheid van onze wil met de wil van God dat het voor ons voldoende is in iets zijn wil te herkennen om dit zelf ook met al onze krachten te willen. We nemen dan het bittere zowel als het smakelijke met evenveel vreugde, alleen omdat Zijne Majesteit het zo verlangde." 5,10. Vert.: Teresia van Avila, Mystieke werken van Teresia van Avila, 2, Gent: Carmelitana, 1980, p. 57[[4020]] vgl: I, 2, 7; II, 1, 8.[[[4021]]] Deze woorden komen overeen met de ervaring van de heilige Johannes van het Kruis, volgens wie de beoefening van de deugden de kiem is van de hartstochtelijke bereidheid voor God, zodat zijn wil en de onze "één zijn en volledig overeenstemmen, soepel en vrij" III, 25. Vert.: Johannes van het Kruis, Mystieke werken, Gent: Carmelitana, 19803, p. 1029.[[1727]], totdat de minnaar wordt omgevormd in de Beminde. vgl: 22,3[[[3968]]]

Centraal in de onderscheiding met betrekking tot een gelovige staat het luisteren naar zijn faam van heiligheid en het onderzoek naar zijn volmaakte deugd, als uitdrukkingen van kerkelijke gemeenschap en innige vereniging met God. Bij het verrichten van deze kostbare dienst zijn vooral degenen onder u die werkzaam zijn op het gebied van de zaken ter heiligverklaring geroepen om de heiligen na te volgen en zo werk te maken van de roeping die ons allen verenigt als gedoopten, levende leden van het ene volk van God.

Terwijl ik u aanmoedig om met vertrouwen en wijsheid op deze weg voort te gaan, verleen ik u allen van harte de apostolische zegen. Dank u wel!