1. God spreekt tot de mensen als tot vrienden

Dierbare broeders en zusters, goedemorgen en welkom!

We zijn begonnen met de cyclus van catechese over het Tweede Vaticaans Concilie. Vandaag gaan we dieper in op de dogmatische constitutie Dei Verbum[576], over de goddelijke openbaring. Het is een van de mooiste en belangrijkste documenten van het Concilie en om het te introduceren, is het misschien nuttig om de woorden van Jezus in herinnering te brengen: “Ik noem u geen dienaars meer, want de dienaar weet niet wat zijn heer doet, maar u heb Ik vrienden genoemd, want Ik heb u alles meegedeeld wat Ik van de Vader heb gehoord” (Joh. 15, 15)[b:Joh. 15, 15]. Dit is een fundamenteel punt van het christelijk geloof, waaraan Dei Verbum ons herinnert: Jezus Christus verandert de relatie van de mens met God radicaal, die voortaan een vriendschapsrelatie is. Daarom is liefde de enige voorwaarde voor het nieuwe verbond.

De heilige Augustinus benadrukt in zijn commentaar op deze passage uit het vierde evangelie het perspectief van de genade, die ons als enige tot vrienden van God in zijn Zoon kan maken 86[[859]] Een oud motto luidt inderdaad: “Amicitia aut pares invenit, aut facit”, “vriendschap ontstaat tussen gelijken, of maakt hen tot gelijken”. Wij zijn niet gelijk aan God, maar God zelf maakt ons gelijk aan Hem in zijn Zoon.

Om deze reden is er, zoals we in de hele Schrift kunnen zien, in het Verbond een eerste moment van afstand, waarin het pact tussen God en de mensheid altijd asymmetrisch blijft: God is God en wij zijn schepselen. Met de komst van de Zoon in menselijke gedaante opent het Verbond zich echter voor zijn uiteindelijke doel: in Jezus maakt God ons tot zonen en dochters en roept Hij ons op om zoals Hem te worden, zij het in onze kwetsbare menselijkheid. Onze gelijkenis met God wordt dus niet bereikt door overtreding en zonde, zoals de slang aan Eva suggereert (Gen. 3, 5)[[b:Gen. 3, 5]], maar in onze relatie met de Zoon die mens is geworden.

De woorden van de Heer Jezus die we hebben aangehaald – “Ik heb jullie vrienden genoemd” – worden herhaald in de constitutie Dei Verbum[576], die bevestigt: “Door deze openbaring spreekt de onzichtbare God (Kol 1, 15; 1 Tim. 1, 17)[[b:Kol 1, 15; 1 Tim. 1, 17]] vanuit de overvloed van zijn liefde tot de mensen als vrienden (Ex. 33, 11; Joh. 15, 14-15)[[b:Ex. 33, 11; Joh. 15, 14-15]] en leeft onder hen (Bar. 3, 38)[[b:Bar. 3, 38]], opdat Hij hen mag uitnodigen en tot gemeenschap met Zichzelf mag brengen.” Dei Verbum, 2[[576|2]] De God van Genesis sprak al met onze eerste ouders en ging met hen in dialoog vgl: Dei Verbum, 3[[[576|3]]]; en toen deze dialoog door de zonde werd onderbroken, bleef de Schepper zoeken naar een ontmoeting met zijn schepselen en naar een verbond met hen. In de christelijke openbaring, dat wil zeggen toen God mens werd in zijn Zoon om ons te zoeken, wordt de onderbroken dialoog definitief hersteld: het verbond is nieuw en eeuwig, niets kan ons scheiden van zijn liefde. De openbaring van God heeft dus het dialogische karakter van vriendschap en, net als in de ervaring van menselijke vriendschap, duldt zij geen stilzwijgen, maar wordt zij gevoed door de uitwisseling van ware woorden.

De constitutie Dei Verbum[576] herinnert ons hier ook aan: God spreekt tot ons. Het is belangrijk om het verschil tussen woorden en geklets te erkennen: dit laatste blijft aan de oppervlakte en leidt niet tot gemeenschap tussen mensen, terwijl in authentieke relaties het woord niet alleen dient om informatie en nieuws uit te wisselen, maar ook om te onthullen wie we zijn. Het woord heeft een openbarende dimensie die een relatie met de ander tot stand brengt. Op deze manier openbaart God zich aan ons door tot ons te spreken als een Bondgenoot die ons uitnodigt tot vriendschap met Hem.

Vanuit dit perspectief is de eerste houding die we moeten cultiveren luisteren, zodat het goddelijke Woord onze geest en ons hart kan doordringen; tegelijkertijd moeten we met God spreken, niet om Hem te vertellen wat Hij al weet, maar om onszelf aan onszelf te openbaren.

Vandaar de noodzaak van gebed, waarin we geroepen zijn om vriendschap met de Heer te leven en te cultiveren. Dit wordt in de eerste plaats bereikt in het liturgische en gemeenschappelijke gebed, waarin we niet zelf bepalen wat we uit het Woord van God willen horen, maar waarin Hij zelf tot ons spreekt via de Kerk; vervolgens wordt het bereikt in het persoonlijk gebed, dat plaatsvindt in de innerlijkheid van het hart en de geest. Tijd voor gebed, meditatie en bezinning mag niet ontbreken in de dag en week van de christen. Alleen als we met God spreken, kunnen we ook over Hem spreken.

Onze ervaring leert ons dat vriendschappen kunnen eindigen door een dramatische breuk, of door een reeks dagelijkse verwaarlozingen die de relatie uithollen totdat ze verloren gaat. Als Jezus ons roept om vrienden te zijn, laten we dan niet onverschillig blijven voor deze oproep. Laten we deze oproep verwelkomen, laten we zorg dragen voor deze relatie, en we zullen ontdekken dat vriendschap met God onze redding is.